Mimari Tasarım Sürecinde Strüktürel Geri Dönüşlerin Tasarım Kararlarına Etkisi: Deneysel Bir Atölye Çalışması

Cihan Yavuzcan M. M. (Yürütücü), Mamati N.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2026

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Mayıs 2026
Bitiş Tarihi: Kasım 2026

Proje Özeti

Mimari tasarım süreci, çoğu zaman net tanımlı problemlerin çözümünden ziyade, zayıf yapılandırılmış ve çok katmanlı tasarım problemleriyle ilerleyen, doğrusal olmayan bir karar verme süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu süreçte tasarımcılar mekânsal fikirler, işlevsel gereklilikler ve yapısal kısıtlar arasında sürekli yansıtıcı bir diyalog kurar ve bu diyalogun sonucunda hem problem hem de tasarım tanımlanmaya başlanır. Özellikle tasarımın erken aşamalarında geliştirilen biçimsel kararlar, ilerleyen aşamalarda ortaya çıkan strüktürel gereklilikler nedeniyle yeniden değerlendirilmekte ve tasarım süreci geri dönüşlü bir biçimde gelişmektedir. Tasarım sürecinin doğrusal olmayan, tekrarlı ve geri dönüşlü yapısını inceleyen çalışmalar literatürde yer almakla birlikte, tasarım sürecinde ortaya çıkan strüktürel geri dönüşlerin tasarım kararlarını nasıl etkilediğini inceleyen deneysel çalışmalar sınırlıdır.

Bu araştırmanın amacı mimari tasarım sürecindeki zayıf yapılandırılmış problemlerin ortaya çıkardığı doğrusal olmayan karar verme süreçlerini incelemek ve özellikle bu süreçte ortaya çıkan strüktürel gerekliliklerin tasarımda oluşturduğu kırılma anlarının, tasarımın geri dönüşler ve yeniden kurulan kararlar aracılığıyla nasıl dönüşmesine neden olduğunu araştırmaktır.

Araştırma kapsamında, lisans öğrencilerinin katılımıyla bir tasarım atölyesi gerçekleştirilecektir. Atölyede öğrencilerden sunulan farklı problem setlerinde birini seçerek bir tasarım yapmaları istenecektir. Katılımcılar seçtikleri problem seti doğrultusunda strüktürel ve tasarımsal kriterler çerçevesinde üç boyutlu tasarım önerilerini maket üzerinden geliştirecektir. Atölye süreci üç aşamada yürütülecek ve katılımcılar başlangıç tasarım kararlarını, süreç içinde ortaya çıkan değişimleri ve nihai tasarımın başlangıç kararlarıyla ilişkisini yapılandırılmış bir tasarım günlüğü aracılığıyla kayıt altına alacaktır.

Elde edilen günlükler ve görsel kayıtlar analiz edilerek tasarım sürecindeki karar dönüşleri, bu dönüşlerin nedenleri ve strüktürel gerekliliklerin tasarım kararları üzerindeki etkisi değerlendirilecektir. Araştırmanın, mimari tasarım metodolojisi ve tasarım pedagojisi alanlarına katkı sunması beklenmektedir.