”Adenozin Deaminaz-2 enzim eksikliği tanılı hastalarda enzim aktivitesinin değerlendirilmesi ve tanısal referans aralıklarının belirlenmesi

TÜSEB B Grubu AR-GE Projesi, 2025 - 2027

Adenozin deaminaz 2 (ADA-2) eksikliği; ADA-2 enzimini kodlayan ADA-2 genindeki mutasyonların sebep olduğu otozomal resesif

kalıtılan 2014 yılında poliarteritis nodoza benzeri klinikle tanımlanmış otoinflamatuar hastalıktır (Meyts vd., 2018). Hastalık kendisini

değişken şiddette klinikle vaskülitik, immünolojik ve hematolojik bulgularla gösterir. Bazı hastalarda hastalığın kliniği erken yaşlarda

başlayıp ölümle sonuçlanırken bazı hastalardaysa erişkin döneme kadar semptomsuz izlenebilmektedir.

Amerikan Tıbbi Genetik ve Genomik Koleji tarafından belirlenen kılavuzlarda biallelik patojenik veya olası patojenik ADA-2 varyantlar

genetik olarak teşhis edilir. Çok düşük ADA-2 düzeyleri ADA-2 eksikliği için tanısal kabul edilirken, normal düzeyler hastalığı

dışlamaktadır (Lee PY vd. 2023). Otozomal resesif kalıtım göstermesi nedeniyle biallelik genotipe sahip hastalarda klinik görülmesi

beklenirken, tek allelde mutasyonu bulunan bazı hastalarda da hastalık kliniği ortaya çıktığı görülmekte ve bu hastaların ADA-2 enzim

düzeyleri sağlıklı popülasyona göre düşük olabilmektedir.

Hastalığın başlangıç ya da atak döneminde yüksek doz sistemik kortikosteroidler inflamasyonu baskılamada faydalıdır. Tedavide

TNF-α inhibitörlerinin oldukça etkilidir. İmmün yetmezlik ve hematolojik tutulumu olan hastalar, TNF-α inhibisyonuna daha az yanıt

verdiğinden bu hastalarda tedavi amaçlı hematopoetik kök hücre nakli yapılabilmektedir (Maccora vd., 2023).

Tanı için ülkemizde ADA-2 eksikliğinden şüphelenilen hastalarda genetik sonuçlar beklenmekte ve tanı koymayı geciktirmektedir.

ADA-2 enzim aktivite düzeyi ise daha hızlı sonuç vermektedir. Fakat ADA-2 enzim aktivite düzeyi ülkemizde bakılamamaktadır ve

şüphelenilen hastalarda yüksek maliyetle yurtdışına kan örneği gönderilmektedir. 2020 yılında bir araştırma projesinde kan ADA-2

aktivitesi spektrometrik analizler kullanılarak ölçülmüş ancak bu teknik rutin kullanıma uyarlanamamıştır (Özen vs.,2020). Enzimatik

kinetik yöntemi, enzimlerde dahil olmak üzere pek çok bileşenin miktarını ölçmek için kullanılan bir yöntemdir. Bir enzimin aktivitesi,

o enzim tarafından katalizlenen enzimatik tepkimenin hızının, enzim etkisiyle optimum koşullarda belirli sürede ürüne dönüştürülen

substrat miktarına göre ifadesidir.

Bu çalışmada ADA-2 enzim düzeyinin referans aralıklarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, enzim düzeyleri ile klinik ve

genotipik bulguların ilişkisi ve farklı sistem tutulumları olan hastalarda klinik tutulan sistemlere göre enzim düzeylerinin belirlenmesi

amaçlanmıştır. Çalışma sonuçlarından beklenen yarar, morbiditesi yüksek ve mortal olabilen ADA-2 eksikliği hastalığı için bu

yöntemle erken tanı imkânı doğacak, mortalite ve morbiditeyi azaltarak, hem hasta yararına hem de uzun dönemde tanıda gecikme

nedenli oluşabilecek komplikasyonların maliyetlerini azaltarak ülke yararına katkı sağlayacaktır.