Depremden Etkilenmiş 3-6 Yaş Arası Çocukların Okula Uyumlarının ve Ebeveynleri ile ilişkilerinin Oyun Yoluyla Desteklenmesi. Maltepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projesi (BAP) Proje numarası: 2023SSP01

Enerem D. (Yürütücü), Aydın Yeşilyurt G. (Yürütücü)

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2023 - 2023

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Nisan 2023
Bitiş Tarihi: Temmuz 2023

Proje Özeti

Her yıl, dünyada ve Türkiye’de çok sayıda doğal afet gerçekleşmektedir (Karabulut ve Bekler, 2019, s. 368). Doğal afetlerden biri olan deprem, tüm bireyleri olduğu gibi, özellikle çocukları psikolojik olarak olumsuz etkilemektedir (Ataç ve Özsezer, 2021, s. 22). Bu özellikle, bilişsel ve duygusal olarak daha savunmasız olan çocuklarda daha belirgindir (Raccanello, Vicentini ve Burro, 2019, s. 1). Deprem, çocuklarda, fiziksel şiddet, yaralanma gibi akut ya da kronik sorunların (Chatterjee, 2018, s. 122) yanı sıra; stres yaşama, belirli korkular geliştirme, ebeveynden ayrılma güçlüğü gibi farklı travmatik tepkiler göstermelerine neden olabilmektedir (Williams, 1995, s. 16). Bazı çocuklar, okula dönmekte sorun yaşamakta; yeniden inşa edilen eski okullarında veya farklı bir okul ortamına devam etmekte güçlük çekmektedir (Chistolini, 2013, s. 692). Bu nedenle, bilindik yaşamları değişen bu çocukların uyum sürecini destekleyecek fiziksel ve sosyal bağlamlara gereksinim bulunmaktadır (Mooney, Tarranta, Patona, Johnston ve Johala, 2021, s. 25). Deprem gibi kriz durumlarında çocukların dayanıklılıklarını artırmada ve baş etme ve uyum sağlama becerilerini desteklemede oyunun önemi göz ardı edilebilmektedir (Chatterjee, 2018, s. 123); fakat doğal afetler gibi zor durumlarda çocukların bulundukları ortamla kuvvetli bir bağ kurdukları bilinmektedir. Çocukların kurdukları bu bağın, duygularını düzenlemelerine yardımcı olduğu ve ortamın, çocukların kendilerini gerçekleştirmelerine, belirli bir oyun davranışını ve eylemini keşfetmelerine olanak sağladığı belirtilmektedir (Chatterjee, 2005). Chatterjee (2018, s. 127), deprem sonrası çocukların oyun becerilerinde değişiklik olduğunu belirterek bu değişikliklerin nedenlerini şu şekilde sıralamaktadır: (1) Çocukların hüzün ve şok havasının hâkim olduğu geçici konutlarda oyun oynamasına izin verilmeyebilir. (2) Çocuklar, yaşadıkları travma sonrasında oyun oynamak istemeyebilir. (3) Çocukların oyun oynayacakları bir alan kalmamış olabilir. (4) Çocukların çevresinde oyun oynayacakları arkadaşları olmayabilir. (5) Kaldıkları yerden uzak yerlerdeki okullara gitmek zorunda kalan çocuklar, zamanlarının çoğunu yol için harcadıklarından oyun oynayacak zaman bulamayabilirler. Bu bağlamda, travmatize olmuş bu çocukların desteklenmesinde oyunun etkili olabileceği kanıtlanmıştır (Smith, 2020, s. 2). Bununla birlikte oyun, çocukları ve aileleri yeni başa çıkma stratejileri denemeye davet edebilir, bilişsel çarpıtmalarını değiştirebilir ve kendi kendilerini sakinleştirme becerilerini geliştirebilirler.

Bu araştırma, merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesi olan ve on bir (11) ili etkileyen 7.7 şiddetindeki depremden etkilenen ve İstanbul İli Kartal İlçesinde geçici/kalıcı ikametgâh eden 3-6 yaş arası çocukların doğal oyun davranışlarını gözlemlemeyi ve oyun temalarındaki değişimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, betimsel araştırma deseniyle tasarlanmış olup, araştırmacı çocukların oyunları üzerindeki değişimleri gözlemleyerek oyun süreçlerini ayrıntılı bir şekilde tanımlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda 10 hafta boyunca belirlenen gün ve saatlerde çalışma grubunu oluşturan 3-6 yaş arası çocuklarla bir saat, ebeveynlerinin katılımıyla bir saat olmak üzere toplam iki saat yönlendirilmemiş oyun oynanmıştır. Veri toplama yöntemi olarak katılımcı gözlem kullanılmıştır. Çocukların oyunlarını gözlemlerken oyunlara dâhil olunmuş fakat yönlendirme yapılmamıştır.

Araştırma, etik kurallara uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmaya katılan çocukların ve onların ebeveynlerinin yazılı onamı alınmıştır. Çalışma, katılımcıların gizliliği ve anonimliği korunarak yapılmıştır. Elde edilen bulgular, çocukların oyunlarındaki temaların zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya yönelik önemli veriler sunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Yönlendirilmemiş Oyun, Deprem, Doğal Afet, Okul öncesi