Türkiye'de 2018 finansal krizinden çıkış sürecinde izlenen para politikalarının reel ekonomiye etkilerinin adaptif ve rasyonel beklentiler açısından analizi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Nurdan Aslan
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Türkiye'de 2018 yılı Nisan ayında döviz kurunda dalgalanmalar yaşanmış, piyasa beklentilerindeki olumsuzlukların etkisiyle bir kriz sürecine girilmiş ve izleyen yıl içinde kriz derinleşmiştir. Bu çalışma, söz konusu krizden beş yıl önce ve sonrası olacak biçimde, 2013-2023 dönemi arasında ekonomik süreçlerin ve kriz sonrası uygulanan para politikalarının belirli makroekonomik göstergeler ışığında analiz edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Türkiye'de finansal kriz süreçlerinde uygulanan para politikalarının reel ekonomiyi temsil eden makroekonomik göstergeler üzerindeki etkileri ekonometrik yöntemle araştırılmaktadır. Bu doğrultuda öncelikle kriz teorileri, daha sonra adaptif ve rasyonel beklentiler teorileri çerçevesinde krizin teorik altyapısı detaylı olarak incelenmektedir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan faiz politikaları, döviz rezervleri, zorunlu karşılık oranları vb. ekonomik araçların etkinliğini zaman serisi analizi ve ADF birim kök testi, Carrion-i-Silvestre çoklu yapısal kırılmalı birim kök testi, Maki eşbütünleşme testi, FMOLS ve DOLS katsayı tahmini ile Hacker ve Hatemi-J nedensellik analizi kullanılarak değerlendirilmektedir. 2021 yılında benimsenen "Yeni Ekonomi Modeli" çerçevesinde düşük faiz politikasının ve ihracat odaklı büyüme stratejisinin etkileri de kriz sonrası süreç içinde olması nedeniyle incelenmiştir. Çalışmada, Türkiye ekonomisindeki yapısal kırılmaların nedenleri ve döviz kuru, enflasyon gibi makroekonomik göstergelerin birbirleriyle olan ilişkileri incelenmektedir. Buna göre, Türkiye'nin 2018 sonrası ekonomik dinamiklerinde kredi büyümesi, döviz kuru beklentileri ve enflasyon beklentilerinin krizin derinleşmesinde ve para politikalarının etkinliğinin azalmasında etkili olduğu görülmüştür. Enflasyon oranlarındaki değişmelerin faiz oranlarında değişikliğe gidilmesinin nedeni olduğu ortaya çıkmıştır. Para arzı ve enflasyon arasında uzun vadede ilişki tespit edilmiş olup nedenselliğin çift yönlü olduğu, dolayısıyla bu iki değişkenin birbirinin hem nedeni, hem de sonucu olduğu görülmüştür. Sonuç itibarıyla, bu çalışmada çeşitli ekonometrik metodoloji ve güncel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Modelin güvenilirliği için otokorelasyon, değişen varyans ve belirtim hatası testleri yapılmıştır. Yapısal kırılmaların tespiti ve analizi, Türkiye ekonomisindeki önemli dönüm noktalarını belirlemeye yardımcı olmuştur. Çalışmada, Türkiye ekonomisinin krizlere karşı daha dirençli hale gelmesi için gerekli olan para politikası önlemleri konusunda önemli bulgular sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kriz Teorileri, Spekülatif Atak, Rasyonel Beklentiler, Adaptif Beklentiler, 2018 Döviz Kuru Krizi, Türkiye Yeni Ekonomi Modeli, Maki Eşbütünleşme Testi, Hacker ve Hatemi-J Nedensellik Testi