Atmosferin dramaturjik inşası ve senografın yaratıcı konumu: Josef Svoboda'nın psiko-plastik mekânı
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ebru Zübeyde Aklar
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışma, atmosferin dramaturjik inşasında senografın yaratıcı rolünü Josef Svoboda'nın psiko-plastik sahne anlayışı üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, senografinin görsel düzenlemeler üreten bir tasarım alanı olmadığı; yapımın anlam katmanlarının oluşumuna katkı sağlayan yaratıcı ve dramaturjik bir üretim pratiği olduğu düşüncesinden hareket etmektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde atmosfer, dramaturji ve senografi kavramları arasındaki ilişkiler ele alınmış; senografın tiyatro üretim süreçlerindeki konumu tartışılmıştır. Bu doğrultuda atmosfer, sahneleme sürecinin doğal bir sonucu olarak değil, bilinçli biçimde tasarlanan ve dramatik anlatıyı destekleyen bir yapı olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın inceleme alanını oluşturan Josef Svoboda, sahne mekânını dramaturjik bir araç olarak ele alan yaklaşımı nedeniyle seçilmiştir. Svoboda'nın geliştirdiği psiko-plastik sahne anlayışı kapsamında ışık, karanlık, ayna, projeksiyon ve çeşitli teknolojik uygulamaları kullanma biçimleri incelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler, bu araçların teknik ya da estetik amaçlarla kullanılmadığını; seyirci algısını yönlendirmek, atmosfer oluşturmak ve dramatik anlamı güçlendirmek amacıyla dramaturjik işlevler üstlendiğini göstermektedir. Çalışmanın sonucunda, atmosferin tiyatro üretiminde yaratıcı bir dramaturjik bileşen olduğu ve senografın bu sürecin etkin üreticilerinden biri olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Josef Svoboda'nın çalışmaları, senografinin sahne görüntüsünü oluşturan bir tasarım alanının ötesine geçtiğini; yapımın dramaturjik yapısına, seyirci algısına ve atmosferin kuruluşuna doğrudan katkı sağlayan yaratıcı bir pratik olduğunu göstermektedir.