Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Rdebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Hacı Ömer Karpuz
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
Ulu
Önder Mustafa Kemal ATATÜRK'ün, örnek alınan bir lider, çok başarılı bir devlet
adamı ve üstün niteliklere sahip komutan olduğu tartışılmaz bir gerçektir.
Hakkında, yurt içinde ve yurt dışında pek çok inceleme ve araştırma yapılmış;
yaptıkları ve yaşadıkları gözler önüne serilmiştir. Biz de bu çalışmamızda;
Atatürk'ün milyonları ardından sürükleyebilirle azim ve iradesini yansıtan
sözlerini T.B.M.M. atmosferinde yankılanan şekliyle ele alarak, dil bilimi kurallarına
göre inceledik. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu bu Büyük İnsan'ın Türk diline
katkılarını, Türk Milleti'nin düşünce ve duygularına tercüman olan ifadelerini
ve umutsuzluğun güvene, çaresizliğin sevince, korkunun zafere dönüşmesini
sağlayan sözlerini 92 ayrı metni tarayarak tespit ettik. Ömrünün büyük kısmını
çalışarak ulusuna ve insanlığa adayan bir liderin bütün konuşmalarını ele
alarak incelemenin güçlüğü, bizi yüzeysel bir çalışma yapmak yerine dar alanda
derinlemesine bir araştırmaya yöneltti. Atatürk'ün hayatındaki en kritik sekiz
yılı baz aldık. 9 Temmuz 1919'da Osmanlı Ordusu'ndan istifasından 30 Haziran
1927'de Türk Silahlı Kuvvetleri'ndeki askerlik görevinden emekli olmasına kadar
geçen sürede Meclis kürsüsünden (alıntılar hariç) 7.477 cümle ifade etmiştir.
Bu cümlelere millet vekillerinin tepkileri incelenerek, Atatürk'ün sözlerindeki
etki gücü belirlenmeye çalışılmıştır. Konuşmalara en çok müdahele eden isimler
ile olumlu ve olumsuz kanaat bildiren kişiler tespit edilmiştir. Bu sayede,
Atatürk'ün anlatım tekniği ve ikna yeteneğine değinilmiştir. Birinci Bölüm'de;
504 cümle orijinal metindeki konu ve cümle sırasına göre ele alınmış, öğelerin
kısa yazılımının oluşturduğu formülleri verilmiş ve parantezleme yöntemine göre
tahlilleri yapılmıştır. İkinci Bölüm'de; cümle formülleri öğe sayısına göre en
azdan en çok öğeye doğru gruplandırılmış, en çok kullanılan cümle kalıpları
adet ve yüzde olarak belirlenmiştir. Bu bölümde, 2.901 adet cümlenin yapısal
nitelikleri ve öğelerin bir araya geliş durum ve nicelikleri tespit
edilmiştir.IX Üçüncü Bölüm'de; cümleler ilk öğelerine göre gruplandırılarak,
konu ve cümle durumları ele alınmıştır. Öğeleri oluşturan unsurların genel
dağılımı ve cümlede kullanım oranları tespit edilmiştir. Buna göre 418 cümlede
1.996 yapının kullanıldığı görülmüştür. (%26.20 kelime, %64.17 kelime grubu ve
%09.61 cümlecik) Ulu Önder, Türkiye Türkçesi'nin mimarı olmakla kalmamış, Türk
Milleti'nin dimağına ve gönlüne Türkçe sevgisini, Türklük bilincini veciz
cümlelerle işlemiştir. Kusursuz cümle yapısı, pürüzsüz anlatım tekniği ve engin
bilgi hazinesinin göstergesi olan zengin kelime dağarcığı ile Atatürk; Türkçe
hitabet sanatının örnek simasıdır. Yaptığımız incelemede; her türlü aşırılıktan
uzak, yapmacık ve süslü anlatımlara sapmadan, akıcı bir üslûpla Türkçe'nin
temel yapısına sadık kalarak, dilin her türlü yapı taşlarını yerinde kullanan
Atatürk'ün sözdizimi ustalığı; dil bilimi yöntemlerinin en son verilerinin
ışığında ve objektif değerlerle açık bir biçimde gözler önüne serilmiştir.