Faktoring İşlemleri Kapsamında Kambiyo Senetlerine İlişkin Kişisel Def’iler Sorunu
Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, sa.231, ss.33-59, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 231
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.33-59
- Maltepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Faktoring sözleşmelerinde müşteri, lehtar veya ciranta sıfatıyla elinde bulundurduğu kambiyo senetlerini ciro yoluyla faktoring şirketine devredebilmektedir. Bu durumda borçlunun temel borç ilişkisinden kaynaklanan kişisel def’ilerini faktoring şirketine karşı ileri sürüp süremeyeceği sorunu ortaya çıkmaktadır. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/3. maddesi, bu hususu özel olarak düzenleyerek, temel borç ilişkisinden doğan kişisel def’ilerin kural olarak faktoring şirketlerine karşı ileri sürülemeyeceğini, istisna olarak ise faktoring şirketinin “bile bile borçlu zararına hareket” etmesi hâlinde bu def’ilerin ileri sürülebileceğini öngörmektedir. Bununla birlikte Kanun’un 9/2. maddesinde faktoring şirketlerine yüklenen ve devralınan alacağın temel bir mal veya hizmet ilişkisinden doğmuş olmasına yönelik araştırma yükümlülüğünün, 9/3 hükmü karşısında kişisel def’iler rejimini etkileyip etkilemediği öğretide ve yargı kararlarında farklı şekillerde değerlendirilmiştir. Özellikle temel ilişkinin varlığına ve geçerliliğine dair inceleme yükümlülüğünün, “bile bile borçlu zararına hareket” istisnası bakımından karine oluşturup oluşturmayacağı tartışmalıdır. Bu çalışmada, 9/2 ve 9/3 hükümleri arasındaki ilişki Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirilerek incelenmekte ve araştırma yükümlülüğüne aykırılığın, kişisel def’ilerin ileri sürülebilirliği bakımından doğrudan bir sonuç doğurmadığı, “bile bile borçlu zararına hareket” istisnasının ise dar yorumlanması gerektiği ortaya konulmaktadır.
In factoring transactions, the client may transfer negotiable instruments, of which it is the payee or endorser, to the factoring company by way of endorsement. In such cases, the question arises whether the debtor may assert personal defenses arising from the underlying contractual relationship against the factoring company. Article 9/3 of Law No. 6361 on Financial Leasing, Factoring and Financing Companies provides a specific regulation on this issue, stipulating that, as a rule, personal defenses based on the underlying legal relationship may not be asserted against the factoring company; the only exception being where the factoring company has acted “with knowledge and to the detriment of the debtor”. However, Article 9/2 of the Law imposes upon factoring companies a duty of inquiry aimed at ensuring that the receivable assigned arises from a genuine sale of goods or services. Whether this duty of inquiry affects the regime governing the assertion of personal defenses under Article 9/3 has been subject to divergent interpretations in both academic doctrine and judicial decisions. In particular, it is debated whether the obligation to examine the existence and validity of the underlying legal relationship gives rise to a presumption in the context of the exception of “acting knowingly to the detriment of the debtor”. This study examines the relationship between Articles 9/2 and 9/3 of Law No. 6361, taking into account the Law and the relevant Regulation as a whole. It argues that a breach of the duty of inquiry does not, in itself, produce a direct effect on the admissibility of personal defenses, and that the exception of “acting knowingly to the detriment of the debtor” must be interpreted restrictively.