ATATÜRK’ÜN ‘SÖYLEV VE DEMEÇLERİ’NDE KULLANDIĞI TÜRKÇENİN SÖZ DİZİMSEL ÖZELLİKLERİ

Creative Commons License

Taştekin A.

Turkish Studies (Elektronik), cilt.14, sa.3, ss.1147-1165, 2019 (TRDizin)

Özet

Dil; milletin can damarı, yaşam kaynağı ve değerler yumağıdır.Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Büyük Önder, bu gerçeğin bilincindeolarak yaşamının her döneminde iletişimin vazgeçilmez aracı olan dilkonusuyla ilgilenmiş; Türkçenin yazı, yazım, söz dizimi; köken, yapı veanlam bilgisi gibi dilbilimsel niteliğinin tespiti, tahlili ve tanıtılarakgeliştirilmesi için ne gerekiyorsa yapmış ya da yaptırmaya çalışmıştır.Bir dil bilgini gibi Türkçenin hemen her yönüyle yakından ilgilenenAtatürk; yazı, ses, kelime ve cümle yapıları, etimoloji ve diğer alanlardaçalışan dilcilere rehber olmuş bir liderdir. Atatürk’ün meclistekikonuşmaları; hem onun Türkçeyi kullanma becerisini tespit etmek, hemde Türkiye Türkçesi’nin tarihi gelişimini incelemek için orijinal kaynakniteliğindedir. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu AtatürkAraştırma Merkezi tarafından yayımlanan “Atatürk’ün Söylev veDemeçleri I-III “ adlı eserin birinci cildindeki toplam 92 adet konutarafımızdan incelenmiş ve metinlerde geçen 7.477 cümlenin Atatürktarafından kurulduğu tespit edilmiştir.Bu yazıda, söz konusu kitapta yer alan ilk 57 konuya ait toplam2.901 adet cümledeki ögelerin kullanım şekli üzerinde durulmuştur. Ençok ve en az kullanılan cümle kalıpları belirtilmiş, ilk 17 konuya aittoplam 504 adet cümlenin tahlil sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca ilk12 konuya ait 418 adet cümlede de ögelerin derin yapısı ele alınmış,ögeleri oluşturan unsurların genel dağılımı ve cümlede kullanım oranlarıtespit edilmiştir.
Language is the lifeblood of a nation, the source of life and a ball of values. Being aware of this fact, the Great Leader, the founder of the Republic of Turkey had concerned himself with the topic of language, which is an indispensable tool of communication throughout every period of his life, and he had done or tried to provide whatever necessary for identification, analysis, promotion and development of the linguistic characteristics of Turkish language such as inscription, writing, spelling, syntax, origin, structure and meaning. Just like a linguist, Atatürk was interested in almost every aspect of Turkish language; he was a leader who had been a guide for the linguists working on writing, sound, vocabulary and sentence structures, etymology and in other fields. Atatürk's speeches in the parliament serve as original sources both to identify his skills in using Turkish language and to examine the historical development of the Turkish language used in Turkey. We examined a total of 92 topics from the first volume of Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I-III (Atatürk's Discourse and Speeches IIII) published by the Atatürk Research Center within Atatürk Supreme Council for Culture, Language and History, and we identified that 7,477 sentences in these texts had been formed by Atatürk. In this paper, we dwelt upon the style and the ratio of use of the parts of speech in a total of 2,901 sentences within the first 57 topics in the aforementioned book. The most and the least used sentence patterns were indicated. Analysis results of a total of 504 sentences in the first 17 topics were evaluated. In addition, the deep structure of the parts of speeches used in the 418 sentences from the first 12 topics were examined, and the ratio of the general distribution of the parts of speeches and their usage in the sentences were determined.