Afet İnfodemisi: Kriz Anlarında Haberlerin Gerçeklik Analizi

Afet ve Risk Dergisi, cilt.8, sa.3, ss.1400-1422, 2025 (Scopus, TRDizin)

Olağanüstü kriz ve afet durumlarında gazetecilik yapmak etik değerlerle birlikte toplum sağlığı ve güvenliği

özelinde düşünülmesi gereken çok önemli bir konudur. Medya ortamının sürekli dönüşüm geçirdiği

günümüzde, gazetecilik mesleği yalnızca geleneksel görevlerini yerine getirmekle kalmayıp, çoklu ortamın

ortaya çıkardığı yeni yetkinlik ve sorumluluk alanlarını da benimsemek zorundadır. Yeni medyanın hızlı

iletim, yayılım ve etkileşim kapasitesi, hem gazeteciler hem de okurlar açısından gerçek habere erişim ve

doğruluk teyidi gerekliliğini gündeme getirmektedir. Bu bağlamda dijital medya okuryazarlık düzeyinin

artırılması, özellikle afetler ve olağanüstü durumlarda hızla yayılan içeriklerin incelenmesiyle birleştiğinde,

toplum sağlığı ve güvenliği açısından kritik bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, 2023

Kahramanmaraş depremi sürecinde hem içerik üretimi hem de bu içeriklerin doğruluk teyidi açısından

ulusal gazetelerden Hürriyet, Milliyet, Sabah ve TRT Haber aracılığıyla ulaşılan toplam 2.572 haber

incelenmiştir. Araştırmada, Dünya Sağlık Örgütü’nün COVID-19 sürecinde infodemiyle mücadele için

belirlediği dört kriter temel alınmış; 'infodemi' kavramı afet bağlamında yeniden değerlendirilerek 'afet

infodemisi' olarak tanımlanmıştır. Çalışmanın bir diğer önemli boyutu, sosyal medyada dolaşan

söylentilerin ana akım medyaya yansıyarak haberleştirilmesi ve bu içeriklerin doğruluk teyidinin sonraya

bırakılması durumudur. Araştırma bulguları, yalan haber ve içeriklerin büyük ölçüde sosyal medyadaki

paylaşımlardan kaynaklandığını göstermektedir. Olay anında hızla yayılan söylentilerin kesin yargılara

dönüştüğü, bu tür yanlış bilgilerin ise hem afet bölgesindeki arama-kurtarma çalışmalarını olumsuz

etkilediği hem de olayları uzaktan takip eden toplum kesimlerinde korku ve endişeye yol açtığı tespit

edilmiştir. Çalışma, nitel içerik analizi ve nicel korelasyon analizi tekniklerini bir arada kullanan karma

yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür; böylece hem haber metinlerinin anlam boyutu hem de belirli

değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkiler ortaya konmuştur.