Havacılık Alanındaki Yabancı Madde Hasarı’nın (YAMAHA’nın) Nedenleri ve Sonuçlarının Maliyet Kayıpları Bakımından İncelenmesi

Creative Commons License

İnan İ.

EJONS International Journal on Mathematic, Engineering and Natural Sciences, cilt.8, sa.3, ss.343-365, 2024 (Hakemli Dergi)

Özet

Hava araçları kaza ve olaylarının nedenleri sınıflandırıldığında, havacılıkta insan faktörleri, teknik faktörler (malzeme, bakım, onarım, revizyon, vb.), çevresel faktörler ve diğer faktörler ön plana çıkmaktadır. Hava aracı dışındaki nesnelerden kaynaklı hava aracı hasarı, literatürde YAMAHA (Yabancı Madde Hasarı) olarak tanımlanmaktadır. YAMAHA’dan dolayı geçmişten günümüzde birçok kez uçak kazaları yaşanmış ve bunların birkaçı can kayıplarına neden olmuştur. Havacılıkta YAMAHA (FOD: Foreign Object Damage) terimi, bir uçağa veya sisteme yabancı herhangi bir parçacık veya maddeye denir ve uçağa verilen herhangi bir hasarı ifade eder. Bununla birlikte FOD kısaltması, literatürde Yabancı Madde Döküntüsü (Foreign Object Debris) olarak kullanılmış ve havaalanlarındaki yabancı madde döküntüsünün bulunmasının uygun olmadığı ve istenmeyen bölgelerde; personele, uçaklara ve donanıma (ekipmana) zarar verebilen maddeler olarak da tarif edilmiştir. YAMAHA, havacılık bakım endüstrisinde bir hava aracının güvenlik seviyesini düşüren büyük bir teknik sorundur; ancak bu sorun doğru ve hassas yöntemler kullanılarak kontrol altına alınıp asgari seviyeye düşürülebilmektedir. Bu amaçla hasara neden olabilecek yabancı madde döküntülerinin (atıklarının) tespitinde havalimanlarında kullanılan Argos AI-FOD, X-Sight –FODetect, Trex Enterprises -FOD Finder, Tarsier Radar, FODRAD, sentetik açıklıklı radar, evrişimsel sinir ağları, vb.birtakım otomatik yöntemler geliştirilmiştir. Konu ile ilgili yayımlanmış birçok yayın tarandığında hava aracı kaza ve olayları konusunda daha çok “İnsan Faktörü”nün incelendiği anlaşılmaktadır; ancak YAMAHA nedenli birçok vaka mevcuttur. Bu çalışma; havacılıkta yabancı madde hasarını meydana getiren kaynakların neler olduğu ve yabancı madde hasarı vakalarının önlenmesine yönelik yöntemlere odaklanmış olup aynı zamanda çalışma kapsamında bu vakaların hava araçlarında emniyet ve maliyet etkisi de incelenmiştir.