Mimarlık Eğitiminde Taktiksel Kentleşme ve Enformel Eğitimin Bütünleştirilmesi: Maltepe Kentsel Tasarım Atölyesi
33. Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu, İstanbul, Türkiye, 13 - 15 Mayıs 2026, ss.1-2, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.1-2
- Maltepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Tasarım eğitimi, çok disiplinli yapısıyla hem formel hem de enformel yöntemleri barındıran bir sürece dayanmaktadır. Kentsel tasarım eğitimi temelde lisans ve lisansüstü düzeylerde formel olarak yürütülse de teorik ve uygulamalı bu eğitimi desteklemek amacıyla enformel yöntemlere de sıkça başvurulmaktadır. Bu bağlamda atölye çalışmaları, eğitim sürecini geleneksel sınırların dışına taşıyarak öğrencilere alternatif ve yenilikçi bir öğrenme ortamı sunmaktadır. Üniversite ve yerel yönetim iş birliğinde gerçekleştirilen “Maltepe Eserler-Sedir Sokak Kentsel Tasarım Atölyesi 2024”, bu yaklaşıma somut bir örnektir. Çalışmanın temel amacı; enformel eğitimin güçlü bir aracı olan atölyeler ile Maltepe Eserler-Sedir Sokağa dair sorunları farklı paydaşlar ile birlikte ele almak ve yaşanabilir bir kamusal alana yönelik tasarım fikirleri geliştirmektir. Bu çalışma öğrencilere; tasarım stüdyosu ve kentsel tasarım stüdyosu derslerinde edindikleri teorik ve pratik bilgileri yerel yönetim aktörleriyle birlikte tartışma ve geliştirme fırsatı tanımıştır. İki hafta süren atölye kapsamında alan gezisi ve analizler gerçekleştirilmiş; ardından çeşitli tasarım, işlev ve çözüm önerileri geliştirilmiştir. Üretilen bu fikirler süreç sonunda yerel yönetim yetkililerine sunulmuştur. Çalışılan aks belediye tarafından önerilmiş ve bu aksın çeşitli iyileştirmelere ihtiyaç duyduğu belirtilmiştir. Söz konusu aks, altından geçen derenin kapatılmasıyla oluşan niteliksiz fiziksel çevresi ve özellikle geceleri büründüğü tekinsiz atmosferi nedeniyle güvensiz bir geçiş hattına dönüşmüştür. İlçenin iki yoğun noktası olan Bağdat Caddesi ile Marmaray durağını birbirine bağlayan bu güzergâhtaki sorunları gidermek amacıyla, öğrenciler tarafından taktiksel kentleşme odaklı işlevsel öneriler hazırlanmıştır. Önerilerin geliştirilmesi sürecine çeşitli kavramsal tartışmalar ile başlanmıştır. Alanın kamusal potansiyeli; yaya erişimi, kentsel donatı elemanları, gece-gündüz kullanım dinamikleri ve güvenlik gibi temel başlıklar çerçevesinde analiz edilerek taktiksel kentleşme prensipleriyle tasarım önerilerine dönüştürülmüştür. Hem Maltepe Belediyesi hem de alan gezisinde aksı kullanan kişilerle yapılan görüşmelerde; güvenlik, geçirgenlik, erişilebilirlik, süreklilik, çocuk odaklı kamusal açık alanlar ve doğal çevrenin korunması gibi kavramların ön plana çıktığı görülmüştür. Ayrıca bu aksın dere yatağı üzerinde olması dolayısıyla; günümüzde sürdürülebilir ve ekolojik kentleşme açısından önem taşıyan derelerin gün ışığına çıkarılması (“stream daylighting”) konusu da tartışılmıştır. Derelerin gün ışığına çıkarılması; iklim değişikliğine uyum çerçevesinde su kaynaklarının korunması, kentsel ekosistemin bir parçası haline gelmesi ve çevresinde oluşturduğu yeşil kamusal alanlar sayesinde taşkın tampon bölgesi oluşturması açısından, dayanıklı ve sürdürülebilir kentler için stratejik bir araçtır. Ancak Maltepe Belediyesi’nin bu konuyla ilgili kısa vadede hem ekonomik hem de bürokratik engelleri bulunduğundan, ilk aşamada sadece taktiksel kentleşme ile aksın işlevselliğini artırmak ve yaşanabilir bir çevre yaratmak hedeflenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında; sokak tipolojileri, haftalık işlev şemaları ve kesitler üzerinden geliştirilen planlama ve modelleme önerileri sunulmuştur. Atölye kapsamında öğrenciler tarafından geliştirilen fikirler, yapay zekâ araçlarıyla desteklenerek gerçekçi görsellere dönüştürülmüştür. Öğrencilerle derelerin gün ışığına çıkarılması kavramı üzerinden alternatif senaryoların neler olabileceği, uluslararası örnek incelemeleriyle paylaşılmıştır. Ayrıca atölye sonrasında, yapay zekâ araçları kullanılarak belirli kentsel tasarım kriterleri doğrultusunda derelerin gün ışığına çıkarılması durumu da görselleştirilmiştir. Yapay zekâ destekli bu görseller ile meslek dışı grupların fikir edinmesini sağlayacak hızlı görseller oluşturulması amaçlanmıştır. Bu yöntem, önerilerin mevcut durumla kıyaslanmasına ve tasarımın potansiyel etkilerinin somut bir şekilde analiz edilmesine olanak tanımıştır. Mimarlık bölümü öğrencileri ile mezunlardan oluşan 22 kişilik grubun; akademisyenlerin ve yerel yönetim temsilcilerinin atölye boyunca hem alan gezisinde hem de tasarım aşamalarında bir arada bulunmaları, sürecin verimli ilerlemesine katkı sağlamıştır. Bu sürecin öğrencilere; gerçekçi ve bağlamsal öğrenme deneyimi, disiplinler arası iletişim, ekip çalışması becerisi, karar alma süreçlerini doğrudan gözlemleme şansı ve kamu yararı perspektifi kazandırmak gibi önemli katkıları olmuştur. Ayrıca, farklı sınıf düzeylerindeki öğrencilerin ortak bir atölye yürütmesi akran öğrenimine olanak tanımış ve farklı becerilere sahip öğrencilerin karşılıklı bilgi aktarımında bulunmasını sağlamıştır. Yerel yönetimler ise bu iş birliğinden; yenilikçi tasarım fikirleri, planlama süreçlerine akademik destek ve katılımcı modellerin geliştirilmesi gibi faydalar elde etmiştir. Ortak proje geliştirme kültürü ile yerel sorunların akademik araştırmalarla desteklenmesi, bu sürecin değerli çıktılarıdır.
Anahtar Kelimeler: Taktiksel Kentleşme, Kentsel Tasarım Atölyesi, Enformel Eğitim