Osmanlı’nın Son Dönemi’nde Sanayileşme ve Modernleşme: Beykoz Örneği
Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, cilt.18, sa.36, ss.697-727, 2022 (Scopus, TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 18 Sayı: 36
- Basım Tarihi: 2022
- Dergi Adı: Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.697-727
- Maltepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Tarih ve sosyoloji birlikte var olan iki alandır. Sosyoloji, tarihsel olgu ve olayların üzerinden bugünü çözümlerken, tarihsel gerçeklikleri yapısal değişim ve dönüşümleri temel hareket noktası olarak ele alır. Buradan hareketle tarihsel akışı anlamak, sosyolojik yapıları anlamak için önemlidir. Bu makalede, bu iki akış doğrultusunda, tüm dünyayı etkileyen ve modern toplumun ana dönüşüm noktası olan Sanayi Devrimi sürecinde Osmanlı İmparatorluğu’ndaki değişim ve sanayileşme çabalarına bakıldıktan sonra, sanayileşmede önemli bir yere sahip olan Beykoz’un 19. yüzyılda sanayileşme hareketlerindeki yeri ve önemine kısaca bakılacaktır. Buradan hareketle, makalenin ilk bölümünde, 19. yüzyılda Osmanlı’nın sanayileşme politikaları, iç ve dış dinamiklerin etkisiyle iktisadi yapısında meydana gelen değişimlere değinilmiştir. İkinci bölümde, Osmanlı İmparatorluğu’nun sanayileşme hareketinde önemli bir yere sahip olan Beykoz’da açılan sanayi kuruluşları özetlenmiştir. Ardından bu değişimin yeni Cumhuriyete nasıl aktarıldığı sergilenmiştir. Sonuç bölümünde de hem devletin hem de özel teşebbüslerin girişimleriyle açılan fabrikaların, tarihsel süreç içindeki varlığı ve yaratılan iş gücünün oluşturduğu plansız göç ve nüfus artışının Beykoz’da nasıl çarpık yapılaşmaya zemin hazırladığını gösterilmeye çalışılmıştır. Son dönemde, kentleşmeyle birlikte sanayinin kent dışına taşınması, fabrikalarda çalışan nüfusun gitmesiyle yeni bir göç dalgasına neden olarak yeniden yapısal değişimlere yol açmıştır. Beykoz, İstanbul’daki konumu gereği, işçi sınıfının yaşadığı homojen bir yapıdan kentli orta sınıfın yaşadığı heterojen bir yapıya dönüşmüştür.
History and sociology are two fields that exist together. While sociology analyzes the present through historical facts and events, it considers the historical realities, structural changes and transformations as the basic starting point. From this point of view, understanding the historical flow is important for understanding the sociological structures. In line with these two flows, after examining the change and industrialization efforts in the Ottoman Empire during the Industrialization Revolution, which affected the whole World and is the main transformation point of modern society, this article will briefly examine the place and importance of Beykoz, which had an important place in industrialization, in respect of the industrialization movements in the 19th century. Thus, the first section of the article discusses the industrialization policies of the Ottoman Empire and the changes that occurred in its economic structure due to the effects of the internal and external dynamics, in the 19th century. The second section summarizes the industrial enterprise inaugurated in Beykoz, which has an important place in the industrialization movement of the Ottoman Empire. Then, it will show how this change was carried over from the Empire to the new Republic. In the conclusion section, it was sought to prove how the unplanned construction in Beykoz was a result of the existence, in the historical process, of the factories inaugurated by the initiatives of both the State and the private undertakings, and the unplanned migration and population growth rate formed with the created workforce. In the recent period, the transfer of the industry to the country upon the urbanization has caused a new migration wave with migration of the population working at the factories, thereby resulting again in the structural changes. Beykoz has transformed from a homogeneous structure where the working class lived, to a heterogeneous structure with an urban middle-class population, due to its location in Istanbul.