Çocuklar İçin Bir Başa Çıkma Mekanizması Olarak Oyun: Deprem Sonrası İyileşme Sürecinde Oyun Temaları Ve Değişikliklerinin Betimsel Bir Çalışması
Meslek Yüksekokulu Disiplinlerarası Akademi Ve Sektör Çalışmaları Sempozyumu 2025, Dr. Öğr. Üyesi Nuran KARAAĞAOĞLU,Doç. Dr. Meltem ÇİÇEK, Editör, Maltepe Üniversitesi Yayınları, İstanbul, ss.129-154, 2025
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Diğer
- Basım Tarihi: 2025
- Yayınevi: Maltepe Üniversitesi Yayınları
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.129-154
- Editörler: Dr. Öğr. Üyesi Nuran KARAAĞAOĞLU,Doç. Dr. Meltem ÇİÇEK, Editör
- Maltepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Her yıl, dünyada ve Türkiye'de çok sayıda doğal afet gerçekleşmektedir (Karabulut ve Bekler, 2019, s. 368). Doğal afetlerden biri olan deprem, tüm bireyleri olduğu gibi, özellikle çocukları psikolojik olarak olumsuz etkilemektedir (Ataç ve Özsezer, 2021, s. 22). Bu özellikle, bilişsel ve duygusal olarak daha savunmasız olan çocuklarda daha belirgindir (Raccanello, Vicentini ve Burro, 2019, s. 1). Deprem, çocuklarda, fiziksel şiddet, yaralanma gibi akut ya da kronik sorunların (Chatterjee, 2018, s. 122) yanı sıra; stres yaşama, belirli korkular geliştirme, ebeveynden ayrılma güçlüğü gibi farklı travmatik tepkiler göstermelerine neden olabilmektedir (Williams, 1995, s. 16). Bazı çocuklar, okula dönmekte sorun yaşamakta; yeniden inşa edilen eski okullarına veya farklı bir okul ortamına devam etmekte güçlük çekmektedir (Chistolini, 2013, s. 692). Bu nedenle, bilindik yaşamları değişen bu çocukların uyum sürecini destekleyecek fiziksel ve sosyal bağlamlara gereksinim bulunmaktadır (Mooney, Tarranta, Patona, Johnston ve Johala, 2021, s. 25). Deprem gibi kriz durumlarında çocukların dayanıklılıklarını artırmada ve baş etme ve uyum sağlama becerilerini desteklemede oyunun önemi göz ardı edilebilmektedir (Chatterjee, 2018, s. 123); fakat doğal afetler gibi zor durumlarda çocukların bulundukları ortamla kuvvetli bir bağ kurdukları bilinmektedir. Çocukların kurdukları bu bağın, duygularını düzenlemelerine yardımcı olduğu ve ortamın, çocukların kendilerini gerçekleştirmelerine, belirli bir oyun davranışını ve eylemini keşfetmelerine olanak sağladığı belirtilmektedir (Chatterjee, 2005). Chatterjee (2018, s. 127), deprem sonrası çocukların oyun becerilerinde değişiklik olduğunu belirterek bu değişikliklerin nedenlerini şu şekilde sıralamaktadır: (1) Çocukların hüzün ve şok havasının hâkim olduğu geçici konutlarda oyun oynamasına izin verilmeyebilir. (2) Çocuklar, yaşadıkları travma sonrasında oyun oynamak istemeyebilir. (3) Çocukların oyun oynayacakları bir alan kalmamış olabilir. (4) Çocukların çevresinde oyun oynayacakları arkadaşları olmayabilir. (5) Kaldıkları yerden uzak yerlerdeki okullara gitmek zorunda kalan çocuklar, zamanlarının çoğunu yol için harcadıklarından oyun oynayacak zaman bulamayabilirler. Bu bağlamda, travmatize olmuş bu çocukların desteklenmesinde oyunun etkili olabileceği kanıtlanmıştır.(Smith, 2020, s. 2). Bununla birlikte oyun, çocukları ve aileleri yeni başa çıkma stratejileri denemeye davet edebilir, bilişsel çarpıtmalarını değiştirebilir ve kendi kendilerini sakinleştirme becerilerini geliştirebilirler. Bu araştırma, merkez üssü Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesi olan ve on bir (11) ili etkileyen 7.7 şiddetindeki depremden etkilenen ve İstanbul İli Kartal İlçesinde geçici/kalıcı ikametgâh eden 3- 6 yaş arası çocukların doğal oyun davranışlarını gözlemlemeyi ve oyun temalarındaki değişimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, betimsel araştırma deseniyle tasarlanmış olup, araştırmacı çocukların oyunları üzerindeki değişimleri gözlemleyerek oyun süreçlerini ayrıntılı bir şekilde tanımlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda 12 hafta boyunca belirlenen gün ve saatlerde çalışma grubunu oluşturan 3-6 yaş arası çocuklarla bir saat, ebeveynlerinin katılımıyla bir saat olmak üzere toplam iki saat yönlendirilmemiş oyun oynanmıştır. Veri toplama yöntemi olarak katılımcı gözlem kullanılmıştır. Çocukların oyunlarını gözlemlerken oyunlara dâhil olunmuş fakat yönlendirme yapılmamıştır. Araştırma, etik kurallara uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmaya katılan çocukların ve onların ebeveynlerinin yazılı onamı alınmıştır. Çalışma, katılımcıların gizliliği ve anonimliği korunarak yapılmıştır. Elde edilen bulgular, çocukların oyunlarındaki temaların zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya yönelik önemli veriler sunmuştur. Anahtar Sözcükler: Yönlendirilmemiş Oyun, Deprem, Doğal Afet, Okul Öncesi.
Every year, numerous natural disasters occur worldwide, including in Türkiye (Karabulut & Bekler, 2019, p. 368). One such natural disaster, earthquakes, negatively impacts individuals psychologically, particularly children (Ataç & Özsezer, 2021, p. 22). This effect is especially pronounced in children, who are more vulnerable both cognitively and emotionally (Raccanello, Vicentini & Burro, 2019, p. 1). Earthquakes can lead to both acute and chronic issues in children, such as physical harm and injury (Chatterjee, 2018, p. 122), as well as various traumatic reactions, including stress, developing specific fears, and difficulty separating from parents (Williams, 1995, p. 16). Some children face difficulties returning to school or attending their newly reconstructed schools, or they may struggle in different school environments (Chistolini, 2013, p. 692). Therefore, these children, whose familiar lives have changed, require physical and social contexts to support their adaptation process (Mooney, Tarranta, Patona, Johnston & Johala, 2021, p. 25). The importance of play in enhancing children's resilience and supporting their coping and adaptation skills in crisis situations, such as earthquakes, is often overlooked (Chatterjee, 2018, p. 123). However, it is well known that in challenging situations like natural disasters, children establish strong connections with their environment. These connections help children regulate their emotions and provide an opportunity for self-expression, allowing them to explore specific play behaviors and actions (Chatterjee, 2005). Chatterjee (2018, p. 127) highlights that changes in children's play skills after earthquakes may occur for several reasons: (1) Children may not be allowed to play in temporary shelters dominated by sadness and shock. (2) Children may not want to play after experiencing trauma. (3) There may be no space left for children to play. (4) Children may not have peers to play with. (5) Children who have to go to schools far from where they are staying may not have enough time for play due to the time spent traveling. In this context, it has been proven that play can be effective in supporting traumatized children (Smith, 2020, p. 2). Moreover, play may encourage children and families to try new coping strategies, alter cognitive distortions, and improve their self-soothing skills. This study aims to observe the natural play behaviors of children aged 3-6 years, affected by the 7.7 magnitude earthquake centered in Pazarcık, Kahramanmaraş, and impacting eleven provinces, who are residing temporarily or permanently in Kartal District, Istanbul, and examine changes in their play themes. The study is designed with a descriptive research design, where the researcher observes changes in children's play and provides a detailed description of the play processes. To achieve this, non-directive play sessions were conducted twice a week for 12 weeks, consisting of one hour of play with the children and one hour with the participation of their parents. Participant observation was used as the data collection method. While observing the children's play, the researcher engaged in the play without providing any guidance. The research was conducted in accordance with ethical guidelines. Written consent was obtained from both the children and their parents. The study was carried out while ensuring the confidentiality and anonymity of the participants. The findings provide significant data regarding how the themes in children's play changed over time. Keywords: Non-directive Play, Earthquake, Natural Disaster, Preschool.