19. yüzyıl Boğaziçi Rumeli yakası yalılarında üsluplar ve korunmuşluk analizleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEDAT ÖZGÜL
Danışman: İLTER BÜYÜKDIĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antik dönemlerde Boğaziçi; bir nakil kanalı olarak görülmüş, yerleşim yeri olarak tercih edilmemiştir. Bu kıyılarda evler inşa ederek öncelikle yazlık hayatın en önemli örneklerini verenler ise Türkler olmuştur. Kıyılarda devlet ricâline ait yazlık sahilsarayların geçmişinin 16. yüzyıla kadar uzandığı bilinmektedir. 19. yüzyıla kadar yalı ve yalı işlevli yapılar ahşap strüktür ile inşa edilmiştir. Mevcut Boğaziçi sahillerinde erken yalı örneklerine rastlanamamasının önemli sebeplerinden biri de ahşap malzemenin dayanıksızlığı olmuştur. Batılılaşma ideallerinin somutlaştırıldığı Lâle Devri; ülkenin sanat anlayışı için bir dönüm noktası niteliği taşımaktadır. Öyle ki bu dönemde klasik Osmanlı mimarisine yabancı; Barok ve Rokoko Üsluplu yapılar inşa edilmiştir. Ancak batılılaşmanın ülke mimarisine etkisi tam anlamıyla 19. yüzyılda hissedilmiştir. Bu yüzyılda ülkede çalışmalar yapan yabancı mimarlar; batı çıkışlı Neoklasik, Neo-Gotik, Ampir, Art Nouveau gibi önde gelen üslupları yapı boyutu ve işlevi ayırt etmeksizin uygulamışlardır. Boğaziçi'nin Rumeli yakası kıyı yapıları ve yalıları; -bu dönemlerde gayrimüslim kesimin ağırlıklı olduğu demografik yapının da etkisi ile- batılı üslupların ahşap konut mimarisi ile kompozit örneklerini en iyi şekilde yansıtmaktadırlar. Ahşap yapı malzemesinin yangınlar karşısında dayanıksızlığı ve özellikle 20. yüzyılın ilk çeyreğine denk gelen savaş dönemleri; zamanla Rumeli yakasında yalı örneklerinin büyük bir bölümünün kaybolmasına sebebiyet vermiştir. 20. yüzyıl içerisinde kıyı imar düzenlemelerinde yapılan değişikler, kimi semtlerde tarihi değer taşımayan yeni yapıların sahil kesiminde inşa edilmelerinin yolunu açmıştır. Mevcutta koruma altında bulunan 18. ve 19. yüzyıl yalıları ise, çeşitli dönemlerde restorasyon çalışmaları ile ayakta tutulmuşlardır. Tez kapsamında Boğaziçi Rumeli yakasında bulunan Kalkavan Yalısı, Fuad Paşa Yalısı, Sandalciyan Yalısı, Eseyan Yalısı, Esma Sultan Yalısı, Faik Bey ve Bekir Bey Yalısı, Dikranyan Yalısı ve Baras Yalısı örneklerinin restorasyon çalışmaları sonrasında özgün mimari üsluplarında meydana gelen değişimler incelenmiş, bu incelemeler doğrultusunda restorasyon çalışmalarının başarı kriterleri hakkında genel bir yorum yapılarak sonuca varılmıştır. Anahtar Kelimeler: 19. yüzyıl, Boğaziçi, Yalı, Rumeli Yakası, Restorasyon