Genç Yetişkinlerde Kendine Zarar Verme Davranışının İncelenmesi: Psikolojik Belirtiler ve Yaşantısal Kaçınmanın Rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Psikoloji (İngilizce) Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN CEYLAN
Danışman: Başak Bahtiyar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kendine zarar verme davranışı (KZVD), özellikle genç yetişkin bireylerde yaygın olarak gözlenen, önemli bir sağlık sorunu olarak öne çıkmaktadır. Hem psikolojik sorunlarla tetiklenen hem de farklı sorunların tetikleyicisi olabilen bu davranışa dair risk faktörlerinin belirlenmesi önleyici ve terapötik müdahale yöntemleri açısından önemlidir. Bu nedenle, mevcut araştırmada, KZVD'nin depresyon, anksiyete, stres ve yaşantısal kaçınma ile ilişkisi incelenmiştir. Araştırma örneklemi, 18-30 yaş aralığında (Ort. = 24.95, SS = 3.29), 421'i (%78) kadın ve 119'u (%22) erkek olmak üzere toplam 540 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırma verileri çevrimiçi şekilde, Demografik Bilgi Formu, Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği - 21 ve Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Frekans analizlerinde, KZVD gösteren bireylerin en fazla yaranın iyileşmesini engelleme, kendini bir yere çarpma, çimdikleme, tırnaklama, ısırma, kesme ve derilerine zarar verme eylemlerini gerçekleştirdikleri gözlenmiştir. Bu eylemi gerçekleştirirken çoğunun fiziksel acı hissettiği ve yalnız olmayı tercih ettikleri belirlenmiştir. Büyük bir çoğunluğu, KZVD'ye son vermek istediklerini ama dürtü geldiğinde oldukça kısa süre içinde bu eylemi gerçekleştirmeye devam ettiklerini belirtmiştir. Grup karşılaştırmalarına dair sonuçlarda KZVD gösterenlerin (n = 215), KZVD göstermeyenlere (n = 325) kıyasla depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, KZVD gösteren katılımcılarda kaçınma, erteleme, bastırma ve inkâr gibi yaşantısal kaçınma stratejilerinin daha fazla kullanıldığı gözlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, KZVD'nin içsel ve bireysel yönünü ele alan otonom işlevler boyutunun depresyon, anksiyete, stres ve yaşantısal kaçınma stratejilerinden kaçınma, erteleme, bastırma ve inkar ile pozitif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. KZVD'nin kişilerarası ilişkileri düzenleme rolünü temsil eden sosyal işlevler boyutu da depresyon, anksiyete, stres ile kaçınma, bastırma ve inkâr stratejileriyle ilişkilidir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarında otonom işlevli KZVD davranışını yaş negatif yönde; depresif belirti düzeyi, kaçınma, sıkıntıya dayanma, erteleme ve bastırma ile inkâr pozitif yönde yordamaktadır. Sosyal işlevli KZVD davranışının anlamlı yordayıcısı ise bastırma ve inkâr stratejileridir. Mevcut bulgular, klinik bir özelliğe sahip olmayan bireylerde de KZVD davranışının sıklığına ve içeriğine; bu davranış için yatkınlık oluşturabilecek faktörlere dair bilgi sunmaktadır. Bu sonuçlar önleyici ve sağaltıcı uygulamalara katkı sağlayabilmektedir. Anahtar Sözcükler: Kendine Zarar Verme Davranışı, Depresyon, Anksiyete, Stres, Yaşantısal Kaçınma