Metinsel hazzın belirleyicileri olarak bağlam ve öznelliğin felsefi ve pragmatik temelleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BORA ARGA

Danışman: ZEKİYE KUTLUSOY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

20. yüzyıl felsefesi bütünlüklü olarak ele alındığında en temel sorun olarak karşımıza çıkan ve Gottlob Frege'nin analitik yaklaşımıyla ilk defa mercek altına aldığı anlam(lılık), bir görüş zenginliğiyle günümüze değin şekillenerek bir bağlam sorununa dönüşmüş ve böylece yüzyıllar boyunca özümsenen sözcüklerin düşüncelerin tam karşılıkları olduğu görüşü geçerliliğini yitirmiştir. Dilbilgisinin dışında kalan dildeki tüm anlamsal ögelerin bağlam kapsamında değerlendirilebileceği yaklaşımını benimseyerek bu çalışma, yazın dili-gündelik dil farklılık ve benzerliklerini öznellik merkezli bir soruşturmaya doğru açmakta ve anlamlandırma sırasında yürütülen bilişsel süreçleri inceleme konusu edinmektedir. Çalışmada, bu çerçevede, gündelik dil felsefecilerinin edimbilim merkezli anlam görüşüyle çağdaş kuramların ayrıştığı noktalar vurgulanmakta, yazınsal metinlerle ilişkili olarak anlamlandırma süreçlerindeki bilişsel işleyişe yönelik bir serimleme yapılmaktadır. Bulgular ışığında, öncelikli hedefin iletişimin kurulması, duygu ve düşüncelerin alımlayıcı için bilinir kılınması olduğu gündelik dilde istenmeyen bir unsur olan anlam/bağlam belirsizliğinin yazın dilinde dilden haz almanın olanağını oluşturduğu ve metindeki muğlaklık ölçüsünde öznel olarak anlamlandırma serüvenine girişen alımlayıcının, yine aynı ölçüde metinsel haz aldığı savı, felsefi bakış ve bağıntı kuramı payandasında, özellikle şiirlerden örneklerle temellendirilmektedir.