Kişilik özelliklerinin ruminatif düşünme biçimine etkisinde üstbilişin aracı rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Arel Üniversitesi, Yüksek Lisans Enstitüsü, Psikoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE KELEŞ
Danışman: Özlem Çapan Özeren
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu araştırma, kişilik özelliklerinin ruminatif düşünme üzerindeki etkilerini ve üstbilişin bu süreçteki aracılık rolünü incelemektedir. Türkiye'den yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve terapi geçmişine göre çeşitlendirilmiş 454 kişilik bir örneklemle (132 erkek, 322 kadın) gerçekleştirilen çalışmada, çevrimiçi anket yoluyla Beş Faktör Kişilik Özelliği Ölçeği, Ruminatif Tepkiler Ölçeği ve Üstbiliş Ölçeği-30 kullanılarak veri toplanmıştır. Veriler, Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLSSEM) ve Bootstrap analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, kişilik özelliklerinin ruminatif düşünme üzerinde hem doğrudan hem de dolaylı etkiler yarattığını göstermiştir. Nevrotiklik ve düşük sorumluluk gibi özelliklerin ruminasyona yatkınlık oluşturduğu ve bu etkinin üstbiliş aracılığıyla güçlendiği belirlenmiştir. Üstbilişin, olumsuz düşünce döngülerini düzenlemede kritik bir rol oynadığı ve bireylerin ruminatif düşünme süreçleriyle baş etme becerilerini etkilediği tespit edilmiştir. Sonuçlar, üstbilişsel farkındalığın ruminasyonun olumsuz etkilerini azaltmada önemli bir araç olabileceğini göstermektedir. Çalışmanın farklı kültürler, yaş grupları ve klinik örneklemler üzerinde tekrarlanması ve uzunlamasına tasarımlarla desteklenmesi önerilmektedir.