Yeni kentsel yoksulluk bağlamında sosyal ve mekansal dışlanma: İstanbul Fikirtepe örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SOSYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPER ÇELİKEL
Danışman: NURGÜN OKTİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzün hızla değişen kentsel dokusu içerisinde, özellikle metropollerde oluşan yoğun göçler ve sermayenin kent mekanına müdahalesi, belirsizlik ve karmaşıklıkla karşımıza çıkan yeni kentsel yoksulluk sorununun önemli bir nedenidir. Bu sorun, yalnızca ekonomik alanda değil, aynı zamanda sosyal, kültürel, sağlık, eğitim ve politika alanlarında da çeşitli yönleriyle hissedilmektedir. Bu bağlamda, kentin sosyal dokusu, kültürel dinamikleri ve toplumsal yapılarından mahrum kalan bireylerin varoluşsal deneyimleri ve zorluklarla yüzleşmeleri, derinlemesine bir anlayışın ışığında incelenmeyi hak eden hayati bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Doktora tezi, İstanbul'un Kadıköy ilçesine bağlı Fikirtepe bölgesindeki kentsel dönüşümün, yeni kentsel yoksulluk olgusunu nasıl etkilediğini incelemektedir. Günümüzde kentsel dönüşüm süreçleri, şehirlerin fiziksel ve toplumsal dokusunu derinden etkileyen karmaşık değişimler getirmektedir. Araştırma, Fikirtepe'deki kentsel dönüşümün yerel nüfusun yaşam koşulları, sosyal ilişkileri ve mekansal düzenlemeleri nasıl etkilediğini analiz etmektedir. Tezin temel amacı, kentsel dönüşümün neden olduğu sosyal ve mekansal dışlanma süreçlerini yeni kentsel yoksulluk olgusu bağlamında anlamaktır. Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyerek derinlemesine mülakat ve gözlem yöntemlerini kullanmaktadır. Ayrıca, ikincil veri kaynakları da analiz edilerek daha kapsamlı bir görüş elde edilmektedir. Kotalı kartopu örnekleme tekniği ile 54 kişiyle yapılan derinlemesine görüşmeler, açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu vasıtasıyla İstanbul Fikirtepe'de gerçekleştirilmiştir. Kadın-erkek ve yaş aralığı dağılımına dikkat edilmiştir. Bulgular, kentsel dönüşümün sosyal ağları zayıflatabileceği, erişilebilir hizmetleri kısıtlayabileceği ve yerel toplulukları mekânsal olarak ayrıştırabileceği yönünde işaretler sunmaktadır. Derinlemesine bir analiz ve kapsamlı bir araştırma çerçevesinde, bu dışlanma süreçleri incelendiğinde, kentsel yoksulluğun yalnızca ekonomik bir boyutu olmadığı, aynı zamanda bireylerin sosyal aidiyet hissi, sağlık erişimi, eğitim olanakları ve politika ve sivil toplum örgütlerine katılım gibi temel yaşam alanlarını da etkilediği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, sadece gelir eşitsizliği değil, aynı zamanda bireylerin emek piyasasındaki konumu, konut, ilişki ağları, sosyal ve mekânsal dışlanma biçimleri ele alınmış ve çözüm arayışları bu derinlemesine anlayışın ışığında şekillendirilmiştir. Sonuç olarak, tezin, gelecekteki kentsel politikaların daha adil ve kapsayıcı olmasına yönelik önerilere ışık tutması umut edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Yeni Kentsel Yoksulluk, Kentsel Dönüşüm, Sosyal Dışlanma, Mekansal Dışlanma, Fikirtepe.