1980'li yıllar "Atıf Yılmaz Sineması"nda bir oyuncu olarak "Türkan Şoray"ın değişim, dönüşümü ve filmlerin "Gabold" modeli üzerinden çözümlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, GÜZEL SANATLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK SÜME
Danışman: MÜJGAN YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1980'li yılların Türkiye'si değişiminin kaynağını "12 Eylül" darbesinden alır. Siyasal, toplumsal ve ekonomik açıdan baş gösteren reformlaşma kent sorunlarının altındadır. Türk sineması darbe öncesi "samimi " ve "sıcak" karakterlerin üzerine yoğunlaşırken, sonrası "birey"in kendisine ve topluma olan yabancılaşmasını hikâyeleştirir. Amerikan Sineması'nın Türkiye'ye olan ihracatları seyircinin algı mekanizmasını deformasyona uğratır. Teknik ve altyapı sorunları ile mücadele eden rejisörler, iyi filmler arasında sesini duyurmaya çalışırlar. Bu paralellik içerisinde Atıf Yılmaz birçok yönetmenin tercih etmeyeceği konulara yönelerek oyunculuk ve anlatım biçimleri üzerinden "gerçekçilik" anlayışını benimser. Çektiği "kadın" filmleri, toplumdaki kadınların yaşamına ayna tutmakla kalmayıp, yıldız oyuncularında kendilerini değiştirmelerine olanak sağlar. 1980 yılında gerçekleşen zorunlu değişim politikası nedeniyle Yılmaz, toplumdaki "kadın" sorunlarının kesişme ve çatışma noktalarını değerlendirmek için, sinemasında en çok çalışmış olduğu "Türkan Şoray"ı başlangıç noktası olarak seçer. Tezin amacı, "Gabold" modeline göre 1980'li yıllarda Atıf Yılmaz sinemasında "Şoray"ın değişim ve dönüşümünü sunup, bir tartışma ortamı yaratmaktır. Gabold Modeli, bir film analiz modelidir. Tezde özellikle tercih edilmesi Türk sinemasına ait anlatılarda uygulanmamış olmasından ziyade, iki ayrı perspektif olanağı sunabilmesidir. "Oyuncu" ve "karakteri" arasındaki bileşke, modelin öğelerinin içerisinde ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi olanağını sağlar. Çalışmanın başlangıcında "Gabold" modelini Yılmaz sinemasında ele alınan filmlerin tümünde konumlandırıp, ikinci tür uygulamasının zemini hazırlanmış. Daha sonra Şoray'ı amaç edinip, modelin odağına alıp, onun tercih ettiği karakterler üzerinden oyunculuk sistemindeki değişiminin kaynağı bulunmaya çalışılmıştır. Sonuçta"Mine", "Hayallerim Aşkım ve Sen", "Ölü Bir Deniz", "Berdel" ve "Nihavend Mucize" filmleri çözümleme nesnesi olarak değerlendirilip, Şoray'ın sadece Yılmaz'ın sinemasında "Şoray Kanunları"nı yıktığı belirtilir. Yargıda bulunulan yöntem, analiz edilen filmler neticesiyle başarıya ulaşır. Anahtar Sözcükler: Türk Sineması, Atıf Yılmaz, Türkan Şoray, Gabold Modeli, 12 Eylül Darbesi