Sanal gerçeklik deneyiminin mekân algısına etkisi: Sergileme mekânları üzerinden bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Mimarlık Ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEVVAL DENİZ KILIÇ
Danışman: Asena Kumsal Şen Bayram
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz teknolojileriyle gelişen sanal gerçeklik (VR) uygulamaları, birçok alanda olduğu gibi mimarlıkta da kendine yer bulmakta ve mekân algısı üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, fiziksel mekânın algısı ile sanal gerçeklik mekânlarının algısı ele alınarak, kullanıcının mekân algısını sergileme mekânları üzerinden incelemeyi ve karşılaştırmalı bir deney sunmayı amaçlayan bir çalışma ortaya konulmuştur. Araştırmanın amacı, sanal gerçeklik deneyiminin sergileme mekânlarında mekân algısını nasıl etkilediğini anlamaktır. Bu etkiyi sanal gerçeklik ile fiziksel mekânın algısındaki farklılıklar üzerinden incelemenin kullanıcıların algı, bellek ve mekân deneyimi üzerindeki farklı uyaranlarını daha net ortaya koyduğu düşünülmektedir. Bergson, 1896 yılında maddesel algılamalarla belleğe ait olan anımsamaların birbirinden bağımsız olarak değerlendirilemeyeceğini, ikisinin de birbiriyle iç içe olan algı-anılar veya anı-algılar olarak göz önüne alınması gerektiği çıkarımını yapmıştır. Bu çıkarımlar doğrultusunda sanal gerçeklik mekânlarındaki algılama ve bellek oluşumu sergileme mekânları kapsamında, sanal gerçeklik parametreleri ile birlikte gelişir. Araştırmanın sergileme alanları kapsamında tutulmasının başlıca nedeni sergileme mekânları incelenirken mekânın algısıyla entegre ilerleyen bir diğer parametre olan sergi elemanlarının bulunmasıdır. Araştırmanın ilk aşaması literatür tarama ve araştırmanın konusu olan bellek, algı, sanal gerçeklik deneyimi ve mekân ilişkisi gibi kavramların incelenmesi ve literatür araştırmasının yapılmasından oluşur. Araştırmanın diğer aşaması olan karşılaştırmalı deneyde belirli zümre ve yaş aralığındaki kullanıcılara sergileme mekânları, biri fiziksel mekân diğeri ise VR gözlük aracılığıyla sanal gerçeklik mekânı olmak üzere iki farklı deneyimde sunulmuştur. Bu deneyimler esnasında kullanıcılara belirli sorular sorularak cevaplar kayıt altına alınmıştır. Kullanıcılar tarafından verilen cevapların sıklık oranları incelenerek sergileme mekânları algısı üzerindeki sanal gerçekliğin etkisine dair çıkarımlara ulaşmak amaçlanmıştır. Katılımcıların fiziksel mekân ve sanal gerçeklik ortamındaki sergi deneyimlerini karşılaştırmak amacıyla gerçekleştirilen analizler, iki farklı temsil biçiminin mekânsal algı, eser bilgilenmesi ve bellek üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur. Fiziksel mekânda sergi deneyimleri, katılımcılar için daha tanımlı rotalar ve somut eser odaklı bir algı oluştururken, sanal gerçeklik ortamında daha keşif odaklı ve sınırları belirsiz bir deneyim gözlemlenmiştir. Bellek açısından fiziksel mekânda daha yoğun bir bilgi edinimi ve deneyimlerin geçmiş anılarla ilişkilendirilmesi öne çıkarken, sanal gerçeklik deneyimleri daha soyut ve duygusal çağrışımlar yaratmıştır. Bu bulgular, fiziksel mekânın somut unsurlarının bellek ve algı üzerinde daha güçlü etkiler yarattığını, buna karşın sanal gerçeklik ortamının deneyim odaklı ve mekânsal sınırları keşfe dayalı bir süreç sunduğunu göstermektedir. Dolayısıyla, her iki deneyimin farklı bağlamlarda kullanıcı odaklı tasarım stratejileri geliştirilmesine yönelik önemli ipuçları sunduğu söylenebilir. Bu çalışma, fiziksel ve sanal mekân deneyimlerinin mekânsal algı, bellek ve kullanıcı etkileşimleri üzerindeki etkilerini karşılaştırarak, dijitalleşen dünyada mimarlık ve tasarım disiplinlerine yeni bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.