Yeşim Ustaoğlu sinemasında toplumsal cinsiyet ve kadın
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İLETİŞİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASEMİN ÖZEN
Danışman: SELVA ERSÖZ KARAKULAKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez çalışmasında, toplumsal cinsiyet ve kadının temsilinin etkisi, bir iletişim aracı olarak sinema üzerinden, topluma yansıyabilen olumlu ya da olumsuz etkilerin neler olabileceği, bu tezde incelenmiştir. Kadın bir yönetmen olarak Yeşim Ustaoğlu ve sineması, filmlerinde Toplumsal Cinsiyet ve kadını ele aldığı için, bu araştırmada özellikle seçilmiş, son dört film birbiriyle olan bağlantıları ve içerdikleri mesajlar açısından incelenmeye alınmıştır. Tezin ilk bölümünde, toplumda yer alan bireylerin ne gibi özelliklere sahip olması gerektiğini ve nasıl tanımlandığını, toplum tarafından yaratılan pozisyonların nasıl oluştuğu, bunu oluşturan unsurlarda etnik kökeni, aidiyet gibi kavramların insanlar üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Sosyal hayat, statü ve rollere göre nasıl düzenlendiği incelenmiştir. Toplumsal normların davranışların toplum tarafından belirlenen kurallarla nasıl çevrelendiği, sosyal hayatın normal akış içerisinde nasıl devam ettiği, toplumsal cinsiyet rollerine uygun tutum ve davranışlara nasıl dönüştüğü, bu davranış biçimlerinin baskılanan yönlerle bireyin "çoğunluk" dediğimiz toplum tarafından kabul ve makbul görülen ortak davranışların esaretine nasıl dönüştüğü araştırılır. Kadının geleneksel ve modern toplumlardaki yerini, Cumhuriyet döneminde kadının temsiline ilişkin kazanımların ve etkilerinin neler olduğu, bu araştırmada ayrıca tarihsel olarak incelenirken,1950 ve 1980 li dönemlerde kadının kimlik olarak ulaştığı evreler bu bölümde ele alınmıştır.Tezin ikinci bölümünde, feminist kuramcılarla desteklenen Toplumsal Cinsiyete ait kavramlar, toplum tarafından icat edilen ve sonra ona inanılarak yürüyen alışkanlıkları ve davranışların kaynağı üzerinde durulur. Bir ideoloji olarak feminizmin Dünyada ve Türkiye'deki etkileri bu bölümde araştırılırken, etkili bir iletişim aracı olan sinemanın kitleleri ve toplumları farkına varmadan istenilen ideoloji ile nasıl etki altında bıraktığı, araştırmanın bu bölümünde incelenmiştir. Sinemada cinsiyet olgusunun nasıl dizayn edildiği, kadın ve erkek olgusunun zamanla toplumda nasıl etkin bir role ve statüye dönüştüğü bu bölümde ele alınmıştır.Tezin üçüncü ve son bölümünde, Yeşim Ustaoğlu sineması başta belirtilen kuramlar çerçevesinde ele alınarak incelenmiş. Yönetmenin özellikle son dört filmi olan Bulutları Beklerken (1997), Pandoranın Kutusu (2005), Araf (2011) ve Tereddüt (2017) filmleri çalışmada örnek olarak ele alınıp incelenmiştir. İnceleme, filmlerin oyuncularından başlayarak, kadının ve erkeğin filmde temsil edilme biçimi, kadını özgürleştiren ya da tutsaklaştıran sahneleri, toplumsal cinsiyet içeren sahneleri söz konusu kriterler ölçüsünde değerlendirmeye alınarak, ortak bir ölçü getirilmiştir. Filmleri ölçmek ve değerlendirebilmek için geliştirilen bu model sayesinde yönetmenin filmleri, yapılış sırasına göre birbirleri ile kıyaslanmış, bu sayede toplumsal cinsiyete ve kadın temsiline ilişkin çeşitli verilere ve istatistiklere ulaşılmıştır. Sinema etkili bir iletişim aracı olarak, toplumlar üzerindeki olumlu ya da olumsuz etki yaratır.