Türkçe metinlerde çıkarım tabanlı otomatik metin özetleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERTÜRK ERDAĞI

Danışman: VOLKAN TUNALI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez çalışmasında çıkarım tabanlı metin özetleme yönteminin Türkçe metinlerde kullanımına ilişkin cümle derecelendirme yöntemleri deneysel çalışma olarak yürütülmüş, literatürde bulunan yöntemlere ek olarak yeni yöntemler önerilmiştir. Ulusal haber sitelerinde bulunan içeriklerden elde edilen haber metinleri veri seti olarak kullanılmış, bu veri setinde üç farklı kullanıcının özet çalışması yapılmış ve bu özet çalışmaları daha sonra tek bir sonuca indirgenmiştir. Kontrol veri seti olarak tanımlanan bu kısım oluşturulacak özet ile başarımın değerlendirilmesi için kullanılmıştır. Literatürde mevcut olan cümle derecelendirme yöntemlerine ek olarak büyük ünlü uyumu, küçük ünlü uyumu ve bu iki kuralın birlikte denendiği hibrit bir model önerilmiştir. Önerilen üç yöntemin değerlendirilmesi ROUGE ve BLEU metrikleri ile ölçümlenmiş ve sonucunda geleneksel yöntemlerden daha iyi sonuç verdiği gözlemlenmiştir. İki metrik ile değerlendirmenin yanı sıra özetleme çalışması bir sınıflandırma problemi olarak ele alınmış, literatürde bulunan dört farklı sınıflandırma algoritması bu çalışmada kullanılmıştır. Çalışma önerilen yöntemlerin salt kullanımı, geleneksel yöntemlerin salt kullanımı ve her iki yöntemin birlikte kullanıldığı hibrit yöntem üç ayrı başlıkta değerlendirilmiş ve önerilen yöntemlerin üç algoritmada en iyi sonucu, bir algoritmada ise hibrit yöntemin en iyi sonucu verdiği gözlemlenmiştir.