Lojistikte paylaşım ekonomisi ile tedarik zinciri çevikliği uygulamaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ULUSLARARASI LOJİSTİK VE TİCARET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET TOLGA İŞCAN
Danışman: BURAK KÜÇÜK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geleneksel tedarik zincirlerinin dijital tedarik ağlarına evrilmesi sonucu birçok boyutta yaşanan değişimlerin lojistik süreçlerde etkileri gözlemlenmektedir. Mevcutta lojistik kaynakların yetersiz ve verimsiz kullanımı, artan müşteri hizmet taleplerine, lojistik organizasyonların cevap verememesi sonucunu doğurmaktadır. Aynı zamanda tedarik zincirlerindeki artan değişkenlik ve belirsizlik, çeviklik stratejilerine olan ihtiyacı arttırmaktadır. Bu problemlerin önüne geçmek için firmalar uzun yıllardır lojistikte yerleşik uygulamalar olan yatay iş birlikleri çözümlerine gitmektedirler, ne var ki, yatay iş birlikleri önündeki engellerden dolayı firmalar istenilen iş birliği seviyelerine ulaşamamaktadırlar. Dijitalleşme ve sürdürebilirlik motivasyonları ile gelişmekte olan lojistikte paylaşım ekonomisi ve fiziksel internet uygulamaları yatay işbirliklerini artırsa da, alternatif yönetim modellerine ihtiyaç duyulmaktadır. Benzer ya da farklı tedarik zincirlerinde, aynı seviye lojistik organizasyonlar arasında belirli başarı kriterlerinin sağlanması şartıyla, kaynak ve kapasitelerin paylaşılıp yatay işbirliği seviyelerinin artırılabileceği düşünülmektedir. Bul bilgiler ışığında hazırlanan araştırmada işbirliği başarı kriterlerinin lojistik sektöründeki yatay işbirliği becerileri üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında Lojistik Ağlarda Başarı Kriterleri Ölçeği ve Yatay İşbirliği Becerileri Ölçeği olmak üzere 2 farklı ölçek geliştirilmiştir. İstanbul Ticaret Odası'na kayıtlı, uluslararası (NACE 494103) ve şehirler arası (NACE 494102) karayolu taşımacılığı yapan 175 işletmenin katılımı ile yapılan pilot araştırmada 14 maddeden oluşan Lojistik Ağlarda Başarı Kriterleri Ölçeğinin standardizasyon, izlenebilirlik ve güvenilir aracı kurumdan oluşan 3 faktörlü yapısının geçerli ve güvenilir olduğu görülmüştür. Yatay İş birliği Becerileri Ölçeğinin ise 13 maddeden oluştuğu ve tek faktörlü yapısının geçerli ve güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Pilot araştırmanın ardından yapılan araştırmaya İstanbul Ticaret Odası'na kayıtlı, uluslararası (NACE 494103) ve şehirler arası (NACE 494102) karayolu taşımacılığı yapan 265 işletme dahil edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre lojistik ağlarda başarı kriterleri faktörleri olan standardizasyon, izlenebilirlik ve güvenilir aracı kurum yatay iş birliği becerilerini artırmaktadır. Bu faktörlerden güvenilir aracı kurumun yatay iş birliği becerileri üzerindeki etkisi diğer 2 başarı kriterinden yüksektir. Bununla birlikte rakipler ile depo/antrepo ve nakliye kapasiteleri, hizmetleri ve çözümleri ile birlikte bilgi, deneyim ve iş yapış şekillerini paylaştığını veya paylaşabileceğini belirten işletmelerin standardizasyon yeteneği, izlenebilirlik, güvenilir aracı kurum algısı ve iş birliği becerileri yüksek bulunmuştur. Türkiye'de yerleşik farklı tipte 2 lojistik pazaryeri platformu ile yapılan vaka çalışmasından elde edilen değerlendirme sonuçları araştırma bulgularını doğrulamıştır. Bu çalışma kapsamında geliştirilen, yatay iş birliği becerileri ölçüm modelinin, geleneksel yatay işbirlikleri ve paylaşım ekonomisi temelli lojistik platformlar ile ileri derece yatay işbirliği teorisi olan fiziksel internet paydaş ve yöneticilerine kılavuz olması beklenmektedir.