Felsefede zamanın araçsal anlamının irdelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ECE SARAÇOĞLU

Danışman: ZEKİYE KUTLUSOY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Zamanın varlığı ve neliği sorunu, Antikçağdan günümüze farklı düşünürler tarafından tartışılmış temel meselelerden biridir. Bu sorunu doğuran en önemli neden, kuşkusuz ki devinim ve değişimin var olmasıdır. Bu çalışmaya kadar olan zaman soruşturmaları, özellikle öznel ve nesnel zaman ayrımı temel alınarak yapılmıştır. Zamanı konu edinen bu çalışmanın öncekilerden farklı olarak iki önemli amacı vardır. İlki, zamanın varlığı ve neliği sorununu aydınlatabilme uğraşısında, bu ayrımın meseleyi nasıl daha da karmaşıklaştırdığını gösterebilmektir. Bu düşünceden hareketle zamanı ayıran değil, zamanı bütünleştiren bir bakış açısı önerilmektedir. İkinci ve en önemli amaç ise, tür olarak insandan hareketle tüm evren üzerinde zamanın hem ontolojik hem de epistemolojik yönden nasıl araçsal bir anlama sahip olduğunu göstermektir. Çalışmada aktarıldığı üzere zaman bu özelliğini, "araç" sözcüğünün anlamlarından biri olan "yapıcı ve kurucu" olma ifadesinden alır. Bu anlam, özellikle zamanın neliği sorununu açıklayabilmede yol gösterici olmaktadır. Buna paralel olarak evrende zamanın "yapıcı ve kurucu" araçsal anlamını bulabilen yalnızca tür olarak insandır. İnsan, bu araçla kendine bir yaşama dünyası kurar. Dolayısıyla zamanın araçsallığı insanı doğadan ayırmaz, aksine doğayla ve beraberinde evrenle bütünleştirmektedir.