Küresel tedarik yapısının kurulmasını destekleyen faktörlerin belirlenmesi için ölçek geliştirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ULUSLARARASI TİCARET VE LOJİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE DOĞAN
Danışman: EBRU BEYZA BAYARÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küresel değer zincirlerinin büyümesi ve genişlemesi ile firmalar tedarik ve üretim aşamalarını ülkeler arasında bölerek, ana uzmanlıklarına odaklanabilmekte, verimliliği ve kaliteyi arttırabilmekte, maliyeti azaltabilmekte, rekabet edilebilir düzeye gelmekte ve de sürdürülebilir bir büyüme sağlayabilmektedir. Küresel değer zincirlerinde firmalar yeni ve teknolojik malzemeler tedarik ederek, yeni hizmetler sağlayarak ve de bunları karlı hale getirmek adına faaliyetlerini sürdürerek değer yaratmaktadırlar. Dünya'daki sınırların yavaş yavaş kaldırıldığı ve ticaret hacminin, KDZ'lerin giderek genişlediği düşünüldüğünde, KDZ'deki en önemli aşamalardan birinin de küresel tedarik diğer bir deyişle küresel kaynak kullanımı olduğu görülmektedir. Küresel tedarik yapısının sağlam ve doğru bir şekilde kurulması firmalara temel olarak maliyet, yenilik, kalite ve rekabet edilebilirlik avantajı sağlamaktadır. Maliyet ve kalite gibi konularda olumlu etkilerine bakıldığında dolaylı olarak firmaların pazar paylarının büyümesine ve müşteri memnuniyetinin artmasına katkıda bulunmaktadır. Aynı zamanda küresel değer zinciri içerisinde küresel tedarik sürecinin yürütülmesi firmaların daha inovatif ürünler elde edebilmesine, teknolojik ürünler sağlayabilmesine, sürekli gelişme ve öğrenme konularına da katkı sağlamaktadır. Küresel tedarik yapısının doğru ve esnek olması da bir faydadır. Özellikle olağanüstü durumlarda, Covid-19 pandemisi, Rusya-Ukrayna savaşı, İsrail – Gazze savaşı sebebiyle Kızıldeniz krizi gibi, öngörülebilir politikalarla oluşturulmuş ve riski minimize edecek şekilde tasarlanmış ya da her zaman alternatif bir planı bulunan küresel tedarik süreci günümüzde gerekli ve kritik olan bir süreç olmuştur. Çalışma KDZ ve küresel tedarik yapısının kurulmasını destekleyen etken faktörlerin ortaya konması bakımından önemli bir çalışmadır. Ayrıca literatürde konu üzerine bu denli kapsamlı bir saha çalışması olmaması, elde edilen veriler ve sonuçlar açısından çalışmaya daha fazla önem kazandırmaktadır. Çalışmanın literatüre sağlayacağı katkının yanı sıra, küresel tedarik yapısı kuracak firmalara ya da mevcut yapısını tekrar değerlendirip inceleyecek firmalara yol gösterici olması, KDZ'de özellikle geriye doğru katılıma da olumlu katkı sağlaması hedeflenmektedir. Çalışma iki kısım olarak hazırlanmıştır. İlk kısımda lojistik, küresel tedarik, değer zinciri ve küresel değer zinciri ve bunlarla ilişkili konular ile literatür çalışması yapılmıştır. İkinci kısımda ise çalışma keşfedici karma metotlu bir saha araştırması olarak uygulanmıştır. Derinlemesine mülakatlar ile konuya ilişkin nitel veriler elde edilerek ve literatüre dayandırılan madde havuzu oluşturulmuş ve bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri test edilerek kabul edilmiştir. KDZ yapısına uygun firma yönetici ve çalışanları ile yapılan mülakat ve anket yöntemi ile veriler elde edilmiş, sunulmuş ve değerlendirilmiştir. Geliştirilen ölçeğin küresel değer zinciri literatürüne daha önce çalışılmaması nedeniyle alan yazına önemli katkı sağlaması beklenmektedir. Aynı zamanda KDZ açısından ölçeğin, tüm değer zincirinde bulunan firmaların KDZ tasarlarken doğru stratejiler belirlemelerine yardımcı olması beklenmektedir.