Böbrek transplantasyonu yapılan hastaların öz yönetim düzeyleri ve ilişkili faktörlerin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF ÜZMEZ
Danışman: HATİCE ERDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada böbrek transplantasyonu yapılan hastaların öz yönetim düzeyleri ve ilişkili faktörlerin incelenmesi amacıyla yapıldı. Mayıs 2023-Temmuz 2023 tarihleri arasında İstanbul Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Nefroloji polikliniğine kontrole gelen 108 hasta oluşturdu. Araştırmanın verileri "Hasta Tanıtıcı Formu", "Böbrek Nakli Alıcılarında Öz Yönetim Ölçeği" (BNAÖYÖ) ile toplandı. Veriler SPSS (Statistical Package Program for Social Science) 27.0 programı kullanılarak analiz edildi. Değişkenlerin grup ortalamalarındaki farklılıkları görebilmek için 2 gruplu değişkenlerde bağımsız örneklem t-test analizi uygulandı. Parametrik testler için yeterli gözlem sayısı olmadığında 2 gruplu değişkenlerde non-parametrik Mann Whitney-U test analizi, 3 ve daha fazla gruplu değişkenlerde ise non-parametrik Kruskal Wallis-H analizi uygulandı. Ölçeğin tanımlayıcı özellikler ile arasındaki ilişkinin yönünü ve gücünü tespit edebilmek için pearson korelasyon ve non-parametrik spearman korelasyon analizleri uygulandı. Hastaların BNAÖYÖ toplam puan ortalaması 32,27±6,79 olarak tespit edildi. Ölçeğin alt boyutlarından Normal Olmayan Durumları Erken Dönemde Fark Etme ve Bunlarla Baş Etme Faktörü'nün en yüksek (14,03±3,92), Kendi Kendine İzleme Faktörü'nün ise düşük (5,62±2,19) olduğu belirlendi. Cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu, alkol tüketimi ile BNAÖYÖ toplam puan ortalaması ve tüm alt boyutlarının puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği görüldü (p>0,05). Medeni durum ve birlikte yaşanılan kişi ile BNAÖYÖ toplam puan ortalaması ve Normal Olmayan Durumları Erken Dönemde Fark Etme ve Bunlarla Baş Etme Faktörü alt boyut puan ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu belirlendi (p<0,05). Hastaların nakil sonrası süreçte %87,0 (n=94)'isinin eğitim aldığı; % 35,1 (n=33)'inin eğitimi hekim ve hemşirelerden aldığı belirlendi. BNAÖYÖ, normal olmayan durumları erken dönemde fark etme ve bunlarla baş etme, günlük yaşamda öz bakım davranışları ve stresle baş etme faktörleri ile yaş, böbrek nakli yapılan yaş, böbrek nakli üzerinden geçen süre arasında negatif yönlü ve zayıf seviyede anlamlı bir ilişki olduğu belirlendi. Hastaların BNAÖYÖ toplam puan ortalamalarının yüksek olduğu, bu noktada nakil sonrası süreçte hastalara verilen eğitimin rolü olduğunu düşünmekteyiz. Anahtar Sözcükler: Böbrek, Hasta, Öz Yönetim, Transplantasyon