Genç yetişkin bireylerde problemli internet kullanımı ile ilişkili bilişsel ve duygusal faktörlerin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM ÖĞÜT KOÇ
Danışman: BAŞAK BAHTİYAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bilgiye erişim ve sosyalleşme gibi çeşitli amaçlara hizmet eden internet, günümüzde oldukça kullanılır hale gelmiştir. Artan internet kullanımı sonucunda bireylerin sosyal, psikolojik ve mesleki yaşamlarının olumsuz etkilenmesi, problemli internet kullanımı olarak nitelendirilmektedir. Genç yetişkinler günlük hayatta yaşadıkları stresle baş etmek amacıyla da internet kullanımına sıklıkla başvurabilmektedir. Bu amaçlı bir kullanım kısa vadede stres deneyiminden uzaklaştırıyor olsa da, uzun vadede problemli internet kullanımını tetikleyebilmektedir. Ayrıca stres ile baş etmek için başvurulan birtakım duygu düzenleme stratejilerinin de problemli internet kullanımını arttırabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı genç yetişkin bireylerde algılanan stres, bilişsel esneklik ve davranışsal duygu düzenleme stratejilerinin problemli internet kullanımını ile ilişkisini araştırmaktır. Araştırma Türkiye'de yaşayan 18-25 (Ort. = 22.14, SS =2.38) yaş aralığında, görsel ve motor becerilerinde herhangi bir sıkıntı olmayan, okuma-yazma bilen 489 (334 kadın, 155 erkek) gönüllü katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırma verileri çevrimiçi platformda Demografik Bilgi Formu, Beck Depresyon Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği, Problemli İnternet Kullanım Ölçeği, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği, Davranışsal Duygu Düzenleme Anketi kullanılarak toplanmıştır. Korelasyon analizi sonucunda algılanan stres, depresif belirti düzeyi, problemli internet kullanımı ve geri çekilme duygu düzenleme strateji arasında pozitif, bunlar ile duygular üzerinde bilişsel kontrol, değerlendirme ile başa çıkma esnekliği ve aktif olarak yaklaşma stratejisi arasında negatif yönde ilişki olduğu görülmüştür. Grup karşılaştırmalarına göre kadın katılımcıların algıladıkları stres düzeyinin erkek katılımcılara kıyasla anlamlı olarak daha yüksek olduğu, daha fazla sosyal destek arayışında bulundukları görülmüş; problemli internet kullanım düzeyinin ise erkek katılımcılarda kadınlara göre daha yüksek olduğu, internet kullanımına bağlı olarak gelişen olumsuz sonuçlardan daha fazla etkilendiği gözlenmiştir. Öte yandan erkeklerin olumsuz düşünce ve duygularını kontrol edebilme düzeyinin de kadınlara kıyasla daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Dahası psikolojik yardım geçmişi olan katılımcıların depresif belirti ve algılanan stres düzeylerinin, aşırı internet kullanımının ve sosyal destek arayışının yardım geçmişi olmayan bireylere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca yardım geçmişi olmayan katılımcıların yardım geçmişi olanlara göre olumsuz duygu ve düşüncelerini kontrol edebilme düzeyinin daha yüksek olduğu, stres yaratan durumu görmezden gelme stratejisini daha fazla kullandıkları belirlenmiştir. Regresyon analizi sonuçlarına göre bireylerin yaş, sosyoekonomik düzey, başa çıkma esnekliği, duygular üzerinde bilişsel kontrol ve işlevsel davranışsal duygu düzenleme stratejilerinin kullanımındaki artışın problemli internet kullanımındaki azalmayı anlamlı olarak açıkladığı, bir gün içerisinde internet kullanımına ayırılan süre ve işlevsel olmayan düzenleyici stratejilerin kullanımının problemli internet kullanımındaki artışı anlamlı olarak yordadığı sonucuna varılmıştır. Bu bulgular genç yetişkin bireylerde problemli internet kullanımında etkili olan duygusal, bilişsel, demografik faktörlere dair alanyazına bilgi sunmakta ve problemli internet kullanımı oluşumunu önlemek adına klinik müdahalelerde bilişsel kontrol ve esneklik düzeyi ile duygu düzenleme becerilerinin ele alınmasının önemine dikkat çekmektedir.