BİR CEZALANDIRMA SİSTEMİ OLARAK DENETİMLİ SERBESTLİĞE TOPLUMUN VE UZMANLARIN BAKIŞI: KOCAELİ ÖRNEĞİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Burhan Ulucanlı

Danışman: Nurgün Oktik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

 

JÜRİ VE ENSTİTÜ ONAYI

 

ETİK İLKE VE KURALLARA UYUM BEYANI

Bu belge, Yükseköğretim Kurulu tarafından 19.01.2021 tarihli “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” ile bildirilen 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında gizlenmiştir.

 

 

TEŞEKKÜR

Bu doktora tezinin en başından sonuna kadar geçen süreçte bilgi ve deneyimiyle yolumu aydınlatan, tezde önerileriyle “cezalandırma sosyolojisi” yaklaşımını geliştirmeme yardım eden değerli tez danışmanım Prof. Dr. Nurgün OKTİK’e en içten teşekkürlerimi sunarım. Teze değerlendirmeleriyle katkı sunan değerli hocalarım Dr. Öğr. Üyesi Metin TÜRKMEN’e, Prof. Dr. Güncel ÖNKAL’a, Dr. Öğr. Üyesi Ferhat DEĞER’e ve Prof. Dr. Zafer DURDU’ya çok teşekkür ederim. Ayrıca, çalışma süresince anlayışları ve destekleri ile yanımda olan değerli eşim Sevgi’ye, değerli çocuklarım Görkem, Furkan ve Onur’a en kalbi teşekkürlerimi sunarım. Bu uzun tez yolculuğumda verdikleri her türlü manevi destek benim için paha biçilmezdir. Son olarak, tez çalışmamda bilgilerini ve deneyimlerini paylaşarak araştırmaya katkı sağlayan tüm katılımcılara gönülden teşekkürler.

Burhan ULUCANLI Eylül, 2025

 

ÖZET

BİR CEZALANDIRMA SİSTEMİ OLARAK DENETİMLİ SERBESTLİĞE TOPLUMUN VE UZMANLARIN BAKIŞI: KOCAELİ ÖRNEĞİ

Burhan Ulucanlı

Doktora Tezi

Sosyoloji Anabilim Dalı

Sosyoloji Doktora Programı

Danışman: Prof. Dr. Nurgün Oktik

Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025

 

Bu tezin amacı, Türkiye’de bir cezalandırma sistemi olarak denetimli serbestliğe toplumun ve ceza hukuku profesyonellerinin bakışını Kocaeli örneğinde araştırmaktır. Çalışmada, öncelikle literatür taraması yapılmış, denetimli serbestlik sistemi tarihsel gelişimiyle birlikte ele alınmış ve cezalandırma kavramı sosyolojik perspektiften irdelenmiştir. Ardından katılımcıların düşüncelerini detaylı anlamaya yönelik nitel yaklaşım benimsenen araştırmada, ceza sosyolojisi perspektifiyle sorular oluşturulmuştur. Bu soruları cevaplamak için Kocaeli ilinde yaşayan denetimli serbestliğe tabi olmamış 47 yetişkin katılımcı ve ceza hukuku alanında çalışan avukat, hakim ve savcılardan oluşan 28 uzman katılımcıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Böyle bir katılımcı kombinasyonundan elde edilen bilgilerin, denetimli serbestliğin toplumsal gerçekliğini objektif bir şekilde anlamaya katkı sağladığı ve alana önemli bir yenilik getirdiği düşünülmektedir. Tezde görüşmelerden elde edilen bulgular, altı tema başlığı altında analiz edilmiş, kavramsal çerçeve ve literatür eşliğinde betimlenerek tartışılmıştır. Araştırmanın bulgularında, denetimli serbestliğin yaklaşık 20 senelik uygulama süresinde toplumdan katılımcılar açısından pek farkına varılmayan bir sistem olarak kaldığı; araştırmacının sisteme dair aktardığı bilgiler sonrası devam edilen görüşmelerde çoğunluğunun ağır suç işleyenlerin denetimli serbestliğe tabi olmasını istemediği, suça bulaşanları yeniden toplumsal yaşama uyumlu dönüşlerini sağlamada işlevsel olabileceği, ancak uygulamalarda hedeflenen başarıyı yakalayamayacağını düşündüğü anlaşılmıştır. Araştırmada, ceza hukuku profesyoneli katılımcıların çoğunluğu, denetimli serbestliği rehabilitasyon sistemi olarak görmesine rağmen toplumsal yaşama yeniden uyumlu dönüşlerini sağlamada işlevsiz ve uygulamalarda başarılı görmediği; neredeyse yarısının her türden suç işleyenin tabi olmasını istediği, diğer yarısının ise ağır suç işleyenlerin tabi olmasını istemediği ortaya çıkmıştır. Diğer yandan çalışmanın sonuçlarında ulaşılan “cezalandırma sosyolojisi” yaklaşımına göre, toplumdan katılımcıların çoğunluğu ile ceza hukuku uzmanı katılımcıların yarısının nezdinde, ciddi suç işleyenlerin sisteme tabi olması yönünden uygulanan ceza adalet politikasının toplumsal geçerliliğinin/meşruiyetinin bulunmadığı görülmüştür. Ayrıca toplumdan katılımcıların çoğunluğunun nezdinde sistemin somut koşullar açısından toplumsal geçerliliğinin olduğu, ancak ceza hukuku profesyoneli katılımcıların çoğunluğunun nezdinde olmadığı anlaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Cezalandırma, Rehabilitasyon, Topluma Yeniden Uyum Sağlama, Denetimli Serbestlik, Cezalandırma Sosyolojisi