Problemli Instagram kullanımı ile beden memnuniyetsizliği arasındaki ilişkide kendini nesneleştirme ve öz tiksinmenin aracı rolünün incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEHRA AYDEMİR
Danışman: BAŞAK BAHTİYAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, problemli Instagram kullanımı ile beden memnuniyetsizliği arasındaki ilişkide, kendini nesneleştirme ve öz tiksinmenin aracı rolünü incelemektir. Araştırmanın örneklemi, Türkiye'de yaşayan ve 18-40 yaş aralığında olan 256 kadın ve 238 erkek toplamda 494 gönüllü katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplamak amacıyla katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Çok Yönlü Beden-Self İlişkileri Ölçeği, Instagram Bağımlılığı Ölçeği, Nesneleştirilmiş Beden Bilinci Ölçeği ve Öz Tiksinme Ölçeği-Revize Formu sunulmuştur. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, problemli Instagram kullanımı ile beden imgesini değerlendirme alt alanları (fiziksel yeterliği değerlendirme, beden alanlarından doyum, sağlık değerlendirme) ve beden görünümünü kontrol edebilme inancı arasında negatif; beden utancı ve öz tiksinme arasında ise pozitif yönde ilişkiler gözlenmiştir. Ayrıca, öz tiksinmenin beden utancı ve beden gözetimi ile pozitif yönde; kontrol inancı ve beden imgesi alt boyutlarının hepsi ile negatif yönde ilişkisi belirlenmiştir. Dahası, beden imgesini değerlendirme alt alanları ile beden utancı arasında negatif yönde, görünümü kontrol inancı ile pozitif yönde ilişki bulunmuştur. Grup karşılaştırma sonuçlarında erkek katılımcıların, kadınlara göre daha olumlu beden imgesine sahip oldukları ve fiziksel yeterlilik memnuniyeti ile yatırımlarının daha fazla olduğu gözlenmiştir. Öte yandan, beden utancı ve öz tiksinme de erkeklerde daha yüksek düzeyde belirlenmiştir. Yaşa göre yapılan karşılaştırmalar, beliren yetişkinlik grubunda görünüş yönelimi, problemli Instagram kullanımı, beden gözetimi ve beden utancının genç yetişkinlik grubundakilere göre daha yüksek olduğunu göstermiştir. Regresyon analizi sonuçlarına göre, beden imgesini değerlendirme alanlarında vücut kitle indeksi, problemli Instagram kullanımı ve öz tiksinme anlamlı yordayıcılar olarak belirlenmiştir. Beden imgesine yatırım alanlarında ise problemli Instagram kullanımı, beden utancı, kontrol inancı ve öz tiksinmenin yordayıcı rolleri öne çıkmaktadır. Son olarak aracılık testine göre, problemli Instagram kullanımı ile beden memnuniyetsizliği arasındaki ilişkiye beden gözetiminin, beden utancının, kontrol inancının ve öz tiksinmenin aracılık ettiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar, beden memnuniyetsizliğinin artmasında rol oynayabilecek problemli Instagram kullanımının önemine işaret etmekte; olumlu beden imgesine yönelik geliştirilecek klinik müdahaleler ve önleyici çalışmalarda beden utancı ve öz tiksinme gibi güçlü duygusal deneyimlere dikkat çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Problemli Instagram Kullanımı, Beden Memnuniyetsizliği, Kendini Nesneleştirme, Öz Tiksinme