Çocuk edebiyatında ezber bozan anlatı ve illüstrasyonlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, GÜZEL SANATLAR ANASANAT DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZLI ENİF DİPŞAR
Danışman: FATMA KEÇELİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocukların anlam dünyasının henüz kalıp yargılarla sınırlandırılmadığı, düşünce biçimlerinin daraltılmadığı bir dünyada; imgeler, çocuğun kendine ve çevresine özgürce bakmasında ve kendini inşa etmesinde önemli bir rol oynar. Ancak, çocukların zihni/ algısı hem bireysel olarak yetişkinler tarafından hem de toplumsal normlar ve çeşitli ideolojik aygıtlar aracılığıyla iktidar tarafından sistematik bir biçimde şekillendirilir. Tahakküm ve hiyerarşik ilişkilere dönük eleştirel kuram bakış açısına göre; aile içerisinde bilgi, iktidar mekanizmasına dönüşmektedir. Ebeveynler, kültürün norm haline geldiği asimetrik ilişkiler sebebiyle çocuklarına yönelik iktidar ilişkisi kurmakta, onlardan daha bilgili, daha deneyimli oldukları inancıyla, onlar adına karar vermeyi zihinlerinde meşrulaştırmaktadırlar. Ancak ebeveyn olan yetişkinlerin edindikleri bilginin kaynağı da sorgulanmaya muhtaçtır çünkü onlar da benzer normatif sistemde büyümüş kişilerdir. Bu problemli yetişkin algısı çocuğa dair her alanda olduğu gibi çocuk edebiyatına da sızmış durumdadır. Çocukların kendi anlam dünyalarını özgürce keşfederek bulmalarına engel olan çokça didaktik ürün mevcuttur. Bu araştırmada 'doğru' çocuk yetiştirmenin evrenselleştirilmeye çalışıldığı bir çağda, çocukların hangi normatif sisteme göre şekillendirildiği, bu sistemin çocuğa ve topluma nasıl bir getirisi ya da götürüsü olduğu sorularından yola çıkılmış ve toplumsal yapısökümün çocukların hayal dünyalarının özgürleştirilmesiyle gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğine dair bir merakla inceleme yapılmıştır. Böylece iklim krizi, savaş, ayrımcılık, şiddet, travma, toplumsal cinsiyet, göç, ölüm gibi yetişkinlerin üzerine söz söylemekten kaçındığı ve çocuğu da bu konulardan uzakta tutmaya gayret ettiği hassas konulara odaklanmış resimli çocuk kitapları incelenmiştir. Çocuklarla konuşulmaktan kaçınılan bu konular, konuşulmadıkları için kaybolmazlar. Çocuklar, ayrımcılığa, eşitsizliğe, savaşa maruz kalır, yakınlarını kaybeder, göçe zorlanır ve iklim krizi sebebiyle eko-kaygı yaşarlar. Bu konuların görünür kılınmasından kaçınılması yerine, çocukların baş etme becerilerinin arttırılmasına yönelik bir tutum, yetişkinlerin de hayat pratiğinde birçok dönüşüme olanak sağlayabilir. Araştırma boyunca çocukluk kavramının tarihsel, sosyolojik ve pozitivist bilimler açısından ele alınışına, çocuk gelişiminin tarihsel sürecine, yetişkinlerin çocuklara bakışına, resimli çocuk edebiyatının kurgulanış biçimine ve illüstrasyonların çocukların zihinsel yolculuğundaki etkilerine odaklanılmıştır. Özellikle okul öncesi dönemde çocukların zihinlerini özgür bırakarak, toplumsal normların ve bu normlar üzerinden şekillenen yetişkinlerin bakış açılarının dönüştürülebileceği ihtimalinden yola çıkılmıştır. Okul öncesi dönemde ebeveynlerin çocuklarla birlikte deneyimlediği illüstrasyonların, çocuklar ve ayrıca ebeveynlerin, üzerindeki etkisinin önemli bir dönüşüme yol açabileceği savunulmuştur. Bu bağlamda, yetişkin zihnindeki tabu konuların, illüstrasyonlarla örülmüş imgeler evreninde nasıl ele alınabileceği tartışılmış olup, bir yandan yetişkinlerin çocuklara bu kitapları okurken onların da bakış açılarının değişebileceği ve yetişkinin toplumsal inşasının yıkılabileceği bir alternatif dünya yaratmanın olanakları araştırılmıştır. Öte yandan resimli çocuk kitaplarının çocukların anlam dünyalarını özgürce oluşturabilecekleri ve kendilerini ilgilendiren konularda söz hakkına sahip olabilecekleri bir dünya oluşturmasına yönelik ihtimaller üzerine durulmuştur. Anahtar Sözcükler: Çocuk, Çocuk Edebiyatı, İllüstrasyon, Kırılganlık