Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri olan okul öncesi çocuklara verilen STEM eğitiminin çocukların yürütücü işlev performansına etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MELİSA GÜNEMRE

Danışman: BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yürütücü işlevler, çalışma belleği, bilişsel esneklik, davranışları kontrol etme gibi becerilerini kapsayan üst düzey bilişsel becerilerdir, sıcak ve soğuk olarak kategorize edilmektedir. Bilişsel gelişim açısından önemi alan yazında sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Yürütücü işlev becerilerinden dikkat ve davranışları kontrol etme güçlükleri Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) belirtilerinden olup DEHB'li çocukların sosyal ve akademik hayatta zorlanmalarına neden olmaktadır. Yapılan çalışmalar yürütücü işlev becerilerinin çeşitli eğitimler aracılığıyla geliştirilebileceğini göstermektedir. Bu çalışma, DEHB belirtileri olan okul öncesi çocuklarda yürütücü işlev becerilerini geliştirdiği varsayılan STEM eğitiminin etkilerini ampirik olarak test etmektedir. Dört ile altı yaş arası 45 çocuk (Ort. yaş = 68,84 ay, 23 Kız) gösterdikleri DEHB belirtileri dengelenecek şekilde deney (STEM eğitimi) (n = 23; 15 düşük/8 yüksek belirtiler gösteren) ve kontrol (hikâye okuma) (n = 22; 15 düşük/7 yüksek belirtiler gösteren) gruplarına atanmıştır. Ön-test/son-test desen ile yürütülen çalışmada yürütücü işlevler, iki sıcak ve dört soğuk yürütücü işlev görevi ile ölçülmüştür. Beklenenin aksine, iki yönlü kovaryans analizi yürütücü işlev becerilerinde eğitime dayalı anlamlı düzeyde artış olmadığını göstermiştir. Fakat, çocukların bilişsel esneklik ve soyutlama becerilerinde DEHB belirti düzeyine bağlı olarak gelişme gözlemlenmiştir. Mevcut çalışmanın bulguları, okul öncesi dönem için geliştirilen sınıf içi STEM aktivitelerinin varsayılan global etkilerinden ziyade alan-özel ve belirti düzeyine bağlı olarak etkilerine dikkat çekmektedir. Uygulanan STEM eğitiminin kısa süreli ve sınırlı bir müdahale olmasından dolayı, çocukların yürütücü işlevlerinde beklenen performans değişimlerinin gözlemlenememiş olabileceği düşünülmektedir.