Irıs Murdoch'ın felsefesinde Jean Paul Sartre ve varoluşçuluk

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİBEL ÖZAVCI

Danışman: GÜNCEL ÖNKAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Özgürlüğüne sahip olduğu oranda sorumlu olan insan, her gün özgür seçimler ve eylemlerle kendini yeniden kurar. Sartre'a göre kendisinden kopup geldiği Varlığa (kendinde-varlık), sahip olduğu bilinciyle (kendi-için-varlık) dönme isteğinde olan insan, Tanrı olmak arzusunda bir varlıktır. Bunun imkansızlığında insan aynı zamanda beyhude bir varlıktır. Iris Murdoch, betimlemesi yapılan varoluşçu bireyi günümüzün modern insanına benzeterek yalnızca dikkat çekici değil aynı zamanda acıklı ve dokunaklı bulur. Murdoch'a göre, biz insanlar, tamamen özgür olarak seçebilen kişiler değiliz, çünkü bilincimiz dünyadan tamamen yalıtılmış değildir ve düşündüğümüz her şeye hâkim olmamız söz konusu olamaz. Üstelik insan, içinde bulunduğu gerçeğin netliğini hayal gücü ve inançlar gibi irrasyonel yapılarla bozar, gerçekliği deforme eder, çarpıtır. Çarpık gerçekliğinin dibinde ikamet eden insanın özgürlüğe mahkûm olduğunu söylemenin mümkün olamayacağını düşünür. Sartre'ın insanı betimlemek üzere getirdiği kavramların ışığına sevgi ve dikkat kavramlarının ışığını katarak her gün kendini ve özgürlüğünü yeniden kurmak zorunda olan günümüz yalnız bireyinin yolunu biraz olsun aydınlatabilir miyiz? Bu tez çalışmasında, Sartre'ın felsefesi ve varoluşçuluk üzerine yaptığı incelemeler, özgürlük, özneler-arasılık ve bağlanma temalarına getirdiği eleştiriler ele alınarak, Murdoch'ın yapıtlarında dikkat, sevgi ve iyi kavramları doğrultusunda yeni bir ahlak anlayışını vurgulayan yanıtlar aranmaktadır.