• Ana Sayfa

Var olan durumlara alternatif temsiller üretmenin çocukların uzamsal becerileri üzerindeki etkisi

Creative Commons License

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DEMET ŞİROLU

Danışman: Begüm Özdemir Demirci

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uzamsal beceriler, bireylerin nesneleri ve nesneler arasındaki mekânsal ilişkileri zihinsel olarak temsil etme ve bu temsilleri manipüle etme becerilerini içeren bilişsel süreçlerdir. Bu beceriler, erken çocukluk döneminde hızla gelişmekte ve yönlendirme gibi dışsal bilişsel desteklerle biçimlenebilmektedir. Bu çalışma, alternatif düşünmeye dayalı yönlendirmelerin (karşı-olgusal ve hipotetik), okul öncesi çocukların içsel uzamsal becerileri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmaya 5–6 yaş aralığında (M = 5.58) toplam 77 çocuk katılmış; katılımcılar karşı olgusal (n = 26), hipotetik (n = 25) ve kontrol (n = 26) olmak üzere üç gruba rastgele atanmıştır. Çalışma üç oturumdan oluşmaktadır: ön test, müdahale/son test ve gecikmeli test/transfer. Müdahale sürecinde tüm çocuklara Tangram ve Katamino görevleri sunulmuş; deney gruplarına görev sonrası alternatif düşünmeye dayalı yönlendirme ifadeleri (“Şekli nereye/nasıl yerleştirmeliydin?” veya “Bir dahaki sefere şekli nereye/nasıl yerleştirmelisin?”) verilmiştir. Kontrol grubunda ise yalnızca görsel niteliklere (ör. renk) odaklanan nötr ifadeler kullanılmıştır. Çocukların uzamsal performansı, Zihinsel Döndürme Testi (Quaiser-Pohl, 2003) ve Zihinsel Dönüşüm Testi (Levine vd., 1999) ile değerlendirilmiştir. Yürütücü işlevler (DCCS) ve alıcı dil becerileri (PPVT) kontrol değişkeni olarak ölçülmüştür. Her bir görev için 3 (grup: karşı-olgusal, hipotetik, kontrol) × 3 (zaman: ön test, son test, gecikmeli test) karışık desenli varyans analizleri uygulanmıştır. Analizler, her iki görevde de zaman ana etkisinin anlamlı olduğunu göstermiştir (ps < .001); çocukların genel uzamsal performansında zamanla artış gözlenmiştir. Ancak grup × zaman etkileşimi anlamlı bulunmamıştır (ps > .05). Bu sonuçlara göre, yapılandırılmış oyunlar sırasında çocuklara verilen sözel geribildirimler kısa vadede bazı olumlu etkiler yaratabilse de bu etkinin gruplar arasında anlamlı farklılık oluşturmadığını ortaya koymaktadır. Gecikmeli testte gözlenen performans düşüşü, müdahalenin etkisinin zamanla azaldığını düşündürmektedir. Bulgular, dilsel yönlendirmelerin erken çocuklukta uzamsal becerilerin gelişimine katkı sağlayabileceğini, ancak bu katkının sürdürülebilirliği için daha yoğun ve uzun süreli müdahale programlarına ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.