Genç yetişkinlerin ahlaki yargılarında karanlık üçlünün yordayıcı etkisi: Empatinin aracı rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RÜVEYDA GÜVEN
Danışman: BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının iki temel amacı ve amaçları doğrultusunda yürütülecek iki araştırma çatısı bulunmaktadır. Bunlardan ilki Körner ve Deutsch tarafından 2022 yılında geliştirilmiş olan olgusal ahlaki ikilem senaryolarının Türk diline ve kültürüne tercüme edilmesi ve adaptasyon çalışmasının yapılmasıdır. Bu bağlamda, orijinal çalışmanın bir yenilemesi yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini çeşitli üniversite ve bölümlerde eğitim gören 212 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır (152 kadın / 59 erkek). Araştırma, iki oturumda, çevrimiçi platformda gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara Google Forms linki aracılığıyla bilgilendirilmiş onam formu gönderilmiş, katılımcıların onayı alındıktan sonra katılımcılara 1 hafta arayla iki oturum için hazırlanan Google Forms linki gönderilmiştir. Katılımcılardan her iki oturumda da tramvay tipi, olgusal ve doldurma olmak üzere 3 tür ahlaki ikilem senaryolarını değerlendirmeleri beklenmiştir. Ahlaki ikilem senaryolarına verilen yanıtlar gerçeklik değerlendirmelerinin her bir boyutuna (afektif değerlik, uyarılmışlık, yargıda bulunma zorluğu, saçmalık/tuhaflık, tipiklik, inandırıcılık ve aşinalık) ve ahlaki yargılarına ilişkin karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırma sonucunda olgusal ahlaki ikilemlerin tramvay tipi ikilemlere kıyasla daha gerçekçi değerlendirildiği bulgulanmıştır. İkinci çalışmada ise Karanlık Üçlü kişilik özelliklerinin ahlaki yargılar üzerindeki yordayıcı etkisi, bu kişilik özelliklerinin faydacı tutumun alt boyutlarında (tarafsız iyilik ve araçsal çıkar) farklılaşma gösterip göstermediği ve Karanlık Üçlü kişilik özelliklerinin ahlaki yargılar üzerindeki etkisine aracılık edebilecek bir değişken olarak empatinin rolü incelenmiştir. Bu çalışmanın örneklemini 237 (195 kadın / 42 erkek) üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma çevrimiçi platformda tek oturum halinde tamamlanmıştır. Katılımcılara Ahlaki İkilem Senaryolarını Değerlendirme Görevi, Kişilerarası Tepkisellik İndeksi, Oxford Faydacılık Ölçeği ve Kısaltılmış Karanlık Üçlü Ölçeği yer alan Google Forms linki gönderilmiştir. Çalışmanın bulgularına göre Karanlık Üçlü özelliklerinin faydacı ahlaki yargılar üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bu özelliklere sahip kişilerin faydacılığın olumsuz tarafı olarak görülen araçsal zarar boyutu ile yargıda bulunması Karanlık Üçlü ve faydacılık arasındaki çelişkiye ışık tutmuştur. Son olarak Karanlık Üçlü özelliklerinden olan subklinik psikopatinin faydacı yargılar üzerindeki etkisinde empatinin kısmi aracı rol üstlenmesi araştırmanın bir diğer önemli bulgusudur.