Türkiye'de işçilerin özyönetim deneyimi: Diren Kazova Kooperatifi ve Özgür Kazova Tekstil Kolektifi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SOSYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERK METE
Danışman: NURGÜN OKTİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İşçi özyönetimi, Türkiye işçi sınıfı tarihi için yabancı olmayan ancak Türkiye'deki mevcut sınıf mücadelesinde de hiçbir zaman yeteri kadar ön plana çıkmamış bir sınıf politikası olmuştur. Kazova deneyiminin ortaya çıkışı ise Türkiye'deki güncel işçi sınıfı mücadelesi içinde önemli bir an olarak işçi özyönetiminin geçmiş mirasını yeniden canlandırmıştır. Kazova işçilerinin direnişi Kazova Tekstil Fabrikası'nın kapanması sonucu ücret ve tazminat alacakları talebiyle Şubat 2013'te başlamıştır. Birkaç ay sonra ise işçilerin direnişi, özyönetim uygulamalarının yolunu açacak olan fabrika işgaline dönüşmüştür. Günümüzde, Kazova işçi özyönetimi, Şubat 2014'teki bölünme nedeniyle, Diren Kazova Kooperatifi ve Özgür Kazova Tekstil Kolektifi tarafından temsil edilmektedir. Bu tez çalışması, işçi özyönetiminin yeniden ortaya çıkışını ve işleyişini açıklayan ana faktörlere eğilmektedir. Bu bağlamda, Kazova işçileriyle yapılan görüşmeler özyönetimin gelişimine ve iç dinamiklerine ışık tutmaktadır. Bunun yanında, saha araştırması verileri 2000'li yıllarda dünya çapında önde gelen işçi özyönetimi örneklerinin yaşandığı Arjantin'deki deneyimlerle Kazova deneyiminin karşılaştırılmasıyla tamamlanmaktadır. Bu karşılaştırma özellikle Kazova işçi özyönetiminin evrenselliğini ve farklı özelliklerini aydınlatmayı amaçlamaktadır. İki Diren Kazova işçisi, üç Özgür Kazova işçisi ve dört sendikacıyla odak grup görüşmeleri ve derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca görüşmelerden biri 1970'lerde Türkiye'deki özyönetim deneyimlerinde yer almış eski Yeraltı Maden-İş Sendikası Genel Başkanı'nı içermektedir. Sendikacılarla yapılan görüşmeler sadece Türkiye'de yaşanmış işçi özyönetimi pratiklerinin çoğuna sendikaların öncülük etmesi nedeniyle önemli olmamaktadır, aynı zamanda sendika-özyönetim ilişkisini anlama konusunda önem taşımaktadır. Bu bağlamda, sendikacılarla yapılan görüşmeler sendikalarda önemli bir konu olmaya devam eden işçi katılımı ve denetimi sorunuyla ilgili bir araştırma konusunu da içermektedir. Görüşmelerden elde edilen veriler ve yapılan karşılaştırmalı analiz, Kazova işçi özyönetiminin Arjantin'deki işçi özyönetimi deneyimleriyle önemli benzerlikler taşıdığını göstermektedir. Bu deneyimlerin ortak özellikleri genel olarak işçileri direnişe iten nedenler ile işçilerin işyerini işgal etme ve işyerini yönetme başarıları şeklinde görülmektedir. Kazova deneyiminin farklı özellikleri ise genel olarak güçlü bir sınıf hareketinin yokluğuna bağlı olmaktadır. Bu nedenle, Kazova işçi özyönetiminin ortaya çıkışı ve gelişimi, organize ve koordine olmaktan ziyade büyük oranda kendiliğinden ve tesadüfi olarak değerlendirilebilir. Bu tez çalışması kavramsal ve kuramsal çerçeveye sahip giriş bölümüyle başlamaktadır. Giriş bölümünü ikinci bölümde araştırmanın metodolojisi ve üçüncü bölümde odak grup ve derinlemesine görüşme verileri izlemektedir. Sonuç bölümünde ise araştırmanın genel bir analizi yer almaktadır.