ÖTE DÜNYA TAHAYYÜLLERİ: ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ÖLÜM VE ÖTE DÜNYA TAHAYYÜLLERİ ÜZERİNE PSİKOLOJİK BİR İNCELEME
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Arel Üniversitesi, Yüksek Lisans Enstitüsü, Psikoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERHAN TAŞDELEN
Danışman: Özlem Çapan Özeren
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu araştırma, ortaokul 8. sınıfa devam eden erkek öğrencilerin ölüm ve öte dünya tahayyüllerini psikolojik bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bireylerin ölüm ve öte dünya ile ilgili bilişsel ve kültürel temsillerini anlamaya yönelik olarak yapılandırılmıştır. Nitel araştırma deseninde yürütülen bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla 14 katılımcıyla derinlemesine bireysel görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler ses kaydına alınmış, ardından MAXQDA 20 programı ile tematik analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Katılımcılar İstanbul’da devlet okuluna devam eden, İslam dinine mensup ailelerden gelen, 14 yaşında erkek çocuklardan oluşmaktadır. Elde edilen bulgular, katılımcıların ölümü evrensellik, geri döndürülemezlik ve nedensellik gibi alt boyutlarıyla anlamlandırdıklarını göstermektedir. Tüm katılımcılar ölüm sonrası ruhun yaşamına devam ettiğine inanmakta; bu durum beden-zihin düalizmi yaklaşımıyla örtüşmektedir. Cennet ve cehennem, mekânsal olmanın ötesinde duygusal ve sosyal bir yapı içinde algılanmıştır. Öte dünyada sevdikleriyle buluşma, ilişkisel sürekliliğin korunması önemli bir tema olarak öne çıkmıştır. Erken dönem yaşantıların (sünnet, küvöz, sağlık sorunları) tahayyüller üzerinde belirleyici etkisi gözlemlenmiştir. Ayrıca doğaüstü ceza ve gözlemci inancı, katılımcıların prososyal davranışlarını yönlendirmektedir. Sonuç olarak çocukların öte dünya tahayyülleri; bireysel deneyimler, dini anlatılar ve kültürel aktarımın etkileşimiyle şekillenen çok katmanlı yapılar olarak i değerlendirilmektedir. Bulgular, bilişsel gelişim, psikanalitik kuram ve kültürel psikoloji bağlamında literatürle uyumludur.