Çocukların hikayedeki dersi anlamasında zihin kuramı ve analojik düşünmenin yordayıcı etkisi: Açıklamanın aracı rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EZGİCAN MERAL
Danışman: BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, 4-6 yaş arası çocukların hikayedeki bir dersi anlama ve günlük hayattaki başka olaylara genelleyebilme becerilerinin altında yatabilecek olası bilişsel süreçler olan zihin kuramı ve analojik düşünme becerilerinin yordayıcı etkisi test edilip, aynı zamanda hikayedeki kilit yönlerle ilgili çocukların açıklama üretmesinin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 4-6 yaş (48-84 ay) arasında 47 Türk çocuk oluşturmaktadır. Çalışma iki çevrimiçi oturum halinde gerçekleşmiş olup ilk oturumda anlatılmak istenen bir mesajı olan iki farklı resimli hikaye ve sorulardan oluşmaktadır. Bu sorular; hikayenin ortasında ve sonunda yer alan birer tane açık uçlu soru, ana fikri anlamış olmayı ölçen bir açık uçlu soru, hikayedeki mesajı farklı içeriklerdeki durumlara transfer edebilmeyi ölçen iki çoktan seçmeli soru, tema seçimi sorusu ve günlük hayata genelleyebilmeyi ölçen bir açık uçlu sorudan oluşmaktadır. İkinci oturumda ise 15 madde, 9 kontrol sorusundan oluşan ve 9 alt boyuta sahip Zihin Kuramı Test Bataryası, 6 düşük ve 6 yüksek ilişki içeren analoji kurma görevi çocuklara verilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına bakıldığında; nitelikli açıklamaların, hikayedeki ana fikri anlama, transfer edebilme ve doğru temayı seçme ile orta düzeyde ve pozitif yönde bir ilişkisi bulunmuştur. Zihin Kuramı başarı düzeyi beklenen şekilde alt boyutlara göre farklılık göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre, zihin kuramının hikayedeki mesajı anlama ve transfer edebilme becerisi üzerindeki yordayıcı etkisi anlamlı olup, bu etkide açıklama üretme tam aracı rol üstlenmektedir. Bu çalışma, açıklama üretmenin etkisini Türkiye örnekleminde bir replikasyonunu yaparak tutarlı sonuçlar vermiştir. Ayrıca bu becerilerde etkisi olabilecek bireysel farklılıkların incelenmesine olanak tanımıştır. Araştırmamız, açıklama ürettirme gibi çocukların hikayelerdeki soyut içerikleri anlamasını kolaylaştıracak farklı öğretim yollarının geliştirilmesi için yol gösterici bir nitelik taşımaktadır.