Bulaşıcı hastalıklarda risk, sorumluluk ve damga: Koronavirüs ve HPV örnekleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SOSYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN ALKAN ÜSTÜN
Danışman: GÖKÇESU AKŞİT DUDAKLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, hava yoluyla aktarılan koronavirüs ve cinsel yolla aktarılan HPV'nin; risk ve kaçınabilirlik algıları, önleme ilişkin tutum ve davranışlar, bireysel ve toplumsal sorumluluk algıları, suçlama ve damgalama eğilimleri üzerinden karşılaştırmalı bir analizini yapmaktadır. Nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı araştırmanın bileşenleri; 801 kişiyle yapılan çevrimiçi anket araştırması ile COVID-19 geçirmiş 11, HPV pozitif olmuş 24 kişi olmak üzere toplam 35 kişiyle çevrimiçi olarak yapılan derinlemesine görüşmelerdir. Hem anket örneklemi hem de görüşmelerin katılımcıları Türkiye'nin çeşitli illerinde yaşayan 18 yaş ve üzeri internet kullanıcılarıdır. Anket sonuçlarına göre iki virüs karşılaştırıldığında; koronavirüse ilişkin risk algısı ve atfedilen toplumsal sorumluluğun HPV'ye kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Benzer biçimde, koronavirüs önlemleri daha dikkatle uygulanmaktadır. Buna karşın HPV'ye ilişkin damgalama eğilimleri koronavirüse kıyasla daha fazladır. Her iki virüs için bahsi geçen algı, tutum ve uygulamaların dağılımında yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve ilişki durumu gibi demografik değişkenlerin etkili olduğu saptanmıştır. Derinlemesine görüşmelerde öne çıkan bulgular; yeni bir virus olması ve bilinmezliklerinin koronavirüs korkusunun önemli bir nedeni olduğu, hastalık sonrasında koronavirüse ilişkin risk algısı ve önlem davranışlarında hafifleme görülebildiği, kendini ve başkalarını korumak temelinde bireysel ve toplumsal sorumluluğun kişilerce önemsendiği ve koronavirüs kaynaklı damgalama eğilimlerinin HPV'ye kıyasla daha az olduğudur. HPV pozitif kişilerle yapılan derinlemesine görüşmelerdeyse; HPV'ye dair bilgi eksikliğinin kişilerin tanı öncesindeki risk algılarını ve önlem davranışlarını uygulamada gösterdikleri özeni azalttığı, pozitif tanısı alan kişilerin kendilerini ya da partnerlerini bundan sorumlu tutma, suçlama ve damgalama eğilimleri gösterdiği, virüsün cinsel yolla aktarılmasının damgalanmayı ve damga endişesini artırdığı, bunun da aileleri, partnerleri ve/veya arkadaşlarıyla HPV statülerini paylaşmalarında sorumluluk ve etik kaygılara bağlı ikilemler yaratarak belirleyici olduğu görülmüştür. Yalnızca rahim ağzı kanseriyle ilişkilendirilmesi HPV'nin feminizasyonuna ve risk, sorumluluk ve damganın cinsiyetler arasında eşitsiz dağılımına yol açmaktadır. Katılımcılar, HPV'ye ilişkin bilgiye ve HPV aşısına erişimde yaşadıkları zorluklara dikkat çekerek, HPV'ye ilişkin bilgilerin yaygınlaşması ve devlet tarafından karşılanan ücretsiz aşı taleplerini vurgulamaktadırlar.