Toplumsal bellek bağlamında 'Sakız Ağaçlarının Borcu' belgeseli
Tezin Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, GÜZEL SANATLAR ANASANAT DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜBERRA MIZIKACI
Danışman: HAKAN AYTEKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kuşaklararası aktarımın sözlü olarak yapıldığı geleneksel bir Türk ailesinde yazılı olarak saklanan bir aile soyağacı belgesine ulaşılmıştır. Daha önce aile içinde anlatılmayan bir kölelik hikâyesinin soyağacında yer alması bu araştırma için temel oluşturmuştur. Hakkında bilgiler verilen kölenin geldiği yer Yunanistan'ın Sakız adasıdır. Soyağacında, köle pazarından satın alınarak Çankırı ili Kurşunlu ilçesine getirilen ve ismi Mustafa olarak değiştirilen bir çocuk ya da gençten söz edilmektedir. Bu tarih yaklaşık olarak 1820'li yılları işaret etmektedir. Tarih aynı zamanda adanın Osmanlı topraklarına ait olduğu ve Yunan bağımsızlık savaşının adada ilk ortaya çıktığı dönemdir. Köle Mustafa olarak anılan kişinin gerçek adına, doğum tarihine ve adadaki ailesine ait bilgilere ulaşılamamıştır. Mustafa getirildiği yeni toprağında kendisini satın alan tüccarın kızı ile evlenip kök salmıştır. Beşinci kuşak torunu olduğum Mustafa'ya ilişkin hikâyenin bu günkü belleklerdeki yerini bulup belgelemek ve şimdiki kuşakların geçmişe ait ilgilerini toplumsal bellek kavramı çerçevesinde araştırmak bu çalışmanın amacıdır. Çalışmanın bir diğer çıktısı, bu hikâyenin bir belgesel olarak hayata geçirilmiş olmasıdır. Belgesel, yönetmenin hem kendi geçmişi ile ilgili arayışları hem de Mustafa ile kurmaya çalıştığı bağ nedeni ile Dönüşlü Biçem (Refleksif) olarak tasarlanmıştır. Sakız adası ve Kurşunlu ilçesi mekân, bellek ve kölelik kavramları konusunda çalışma alanı olmuştur. Sözlü tarih yöntemi ile Kurşunlu ilçesinde yaşayan aile büyükleri ve Sakız adasında tarih çalışmaları yapan uzmanlarla yapılan sohbetler kayıt altına alınmıştır. Bu veriler hem Sakız Ağaçlarının Borcu belgeselinde hikâyeleştirilmiş hem de tezin toplumsal bellekle ilgili kuramsal yaklaşımında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda her iki toplumda da geçmişe ait toplumsal belleğin korunduğu, köleliğin ise gündelik hayatta artık karşılığı olmayan, sona ermiş bir dönem olarak değerlendirildiği görülmüştür.