Üniversite öğrencilerinin kimlik statülerinde toplumsal cinsiyet rolü algısının yordayıcı etkisi: Öz yeterliliğin aracı rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMEL YILDIRIM GÜZEY
Danışman: BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rol algıları öz yeterlilikleri ve kimlik statüleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yapılan çalışmaya İstanbul ilindeki iki devlet ve iki vakıf üniversitesinde öğrenim görmekte olan 324 üniversite öğrencisi katılmıştır. Katılımcılara Kişisel Bilgi Formu, BEM Cinsiyet Rolü Envanteri, Genel Özyeterlilik Ölçeği ve Benlik Kimliği Objektif Ölçüm Skalası çevrimiçi olarak uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 22 programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırmada değişkenler arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde Spearman Korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Toplumsal cinsiyet rol algısı ile öz yeterliliğin kimlik statülerini yordayıp yordamadığına ilişkin çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Başarılı kimlik statüsünü açıklamada toplumsal cinsiyet rolü algısının istatistiksel olarak katkıda bulunduğu saptanmıştır. Bu bağlamda bulgular incelendiğinde maskülen rol algısının feminen rol algısına göre başarılı kimlik statüsü üzerinde etkisinin daha fazla olduğu söylenebilir. Toplumsal cinsiyet rollerinin moratoryum kimlik statüsü üzerindeki etkisine bakıldığında ise feminen rol algısının anlamlı olduğu görülmektedir. Benzer şekilde ipotekli kimlik statüsünü açıklamada feminen rol algısının anlamlı katkısı olduğu bulunmuştur. Öz yeterliliğin başarılı kimlik statüsünü, moratoryum kimlik statüsünü ve kargaşalı kimlik statüsünü açıklamada istatistiksel olarak anlamlı katkı sunduğu bulgulanırken ipotekli kimlik statüsünü açıklamada istatistiksel olarak anlamlı katkısı olmadığı saptanmıştır. Bununla birlikte toplumsal cinsiyet rol algısı ile kimlik statüleri arasındaki ilişkide öz yeterliliğin aracı rolünün saptanmasına dair Baron ve Kenny'nin (1986) aracılık analizi adımları göre aracılık analizi yapılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde bireylerin toplumsal cinsiyet rolü algıları ile öz yeterlilik inançları ve kimlik statüleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkilerin olduğu saptanmıştır. Aracılık analizi incelendiğinde toplumsal cinsiyet rolü algısı ve kimlik statüleri arasındaki ilişkide öz yeterliliğin kısmi aracılık rolü üstlendiği görülmektedir. Öz yeterliliğin artmasıyla başarılı kimlik statüsü üzerinde toplumsal cinsiyet rolü algısının etki düzeyi azalmaktadır. Benzer şekilde öz yeterlilik arttıkça maskulen rol algısının kargaşalı kimlik statüsü üzerindeki negatif etkisi azalmaktadır. Bu bağlamda bireylerin toplumsal cinsiyet rol algıları ile öz yeterliliklerinin ilişkili olduğu ve kimlik gelişimi sürecinde anlamlı bir etkisinin olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla çocukluktan itibaren toplumsal cinsiyet çerçevesine eşitlikçi tutumun benimsenmesi ve bu yönde çocukların öz yeterliliklerinin gelişmesinin kimlik gelişimi sürecine katkısının önemli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Toplumsal Cinsiyet Rol Algısı, Öz Yeterlilik, Kimlik Statüleri.