Hasarlı rölyef ve mozaik resimlerinin çekişmeli üretici ağ kullanılarak tamamlanması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET KIVILCIM KELEŞ
Danışman: ERDAL GÜVENOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mozaik ve rölyef eserleri ülkemiz coğrafyasında yapılan arkeolojik kazılarda gün yüzüne çıkarılan sanat eserlerindendir. Bu eserler tarih boyunca bulundukları dönemden etkilenmiş, çok farklı uygarlıklar tarafından geliştirilmiş ve kullanılmışlardır. Maddeler yapıları gereği eskimesi ve yıpranması mümkündür. Mozaik ve rölyef eserleri de doğa koşulları veya insanın olumsuz etkileri ile günümüze yıpranmış veya tahribata uğramış şekilde gelebilmekteler. Tarihi eserlerdeki tahribatın onarılması ve orijinal görüntüsüne ulaşılması gerekliliği arkeoloji deki temel ihtiyaçlardandır. Görüntü tamamlama ve görüntünün orijinal halini oluşturma problemi literatür de farklı teknikler ile çözülmeye çalışılan üzerinde çalışılan güncel bir problemdir. Bu tez çalışmasında görüntü tamamlama problemini derin öğrenme tabanlı yöntemlerden çekişmeli üretici ağ yöntemleri uygulanarak çıkan sonuçlar incelenmiştir. Çalışmada uygulanan yöntemlerin yapısal benzerlik indisi, tepe sinyal gürültü oranı ve ortalama hata karesi metriklerine bakılarak karşılaştırmalı sonuçlar verilmiştir. Yapılan çalışmada mozaik ve rölyef veri seti üzerinde bağlamsal dikkat yöntemi ile hasarlı giderilmiş görüntü ile orijinal görüntü arasında yapısal benzerlik indisinin az hasarlı görüntülerde 0.92 – 0.97, çok hasarlı görüntülerde ise 0.82 – 0.93 ile en iyi başarımı sağladığı tespit edilmiştir. Bu tez kapsamında yapay zekâ algoritmaları ile tarihi eserlerdeki tahribatın onarılması mümkün mü ve orijinal görüntüsü nasıldı sorularına cevap aranmıştır. Bu cevaplara ulaşabilmek için ilk olarak Türkiye de bulunan mozaik ve rölyef eserlerine ait görsel bir veri seti oluşturulup literatüre de kazandırılmıştır. Bu çalışma arkeolojik eserlerin orijinal görüntüsünün hızlı bir şekilde görselleştirilmesi ile kazı ve müze alanlarında verimli bir araç olarak kullanılma potansiyeli bulunmaktadır.